شهر، شهروند و محیط زیست

گیلان بهتر نوین/ شهر بیش از آن که مکان باشد، یک فضاست. فضایی که به فرد به مصابه شهروند هویت می بخشد. پس شهر صرفا یک مکان با انباشت ریاضی وار ساختمان ها و خیابانها نیست یا حتی مکانی نیست که شهروند در آن زندگی می کند بلکه فضایی است که هویت خاص خود را دارد و به شهروندانش نیز این امکان را می دهد تا در این هویت سهیم شوند و اصولات شهروند بدون شهر نه تنها وجود ندارد، بلکه اساسا بی معناست.
خیابانها، ساختمانها و بوستانهایش با معماری خاص و حتی نام گذاری هایش، محله ها و کوی ها برزن هایش همه و همه در ترکیبی اندام وار موجودیت و هویت شهروندان را شکل می دهند. فلذا، مدیریت شهری بیش از آن که مدیریت ساختمان ها و خیابانهای باشد، مدیریت این فضاست. مدیریتی که به شهروندان امکان می دهد تا دراین فضا خود را به مثابه شهروند درک کنند و در چارچوب های این فضا نیروهای خود را شکوفا کنند. یقیننا هر شهری با توجه به این فضا شهروندان خاص خود را دارد، شهروندانی که با شهروندان شهری دیگر علی رغم تشابهات بسیار، از تمایزی اساسی برخوردار هستند. تمایزی که بیش از آن که جغرافیایی و مربوط به مکان باشد، ناشی ازفضایی است که هویت شهر را شکل می دهد و به ما امکان می دهد یکی را فی المثل شیرازی بدانیم و دیگری را اصفهانی و … اما زندگی در شهر به مثابه شهروندان الزمات خاص خود را دارد. الزماتی که علی رغم جهانی بودنش سخت نیازمند بومی شدن نیز هست چرا که شهروند هم چون انسان وجودی انتزاعی نیست که در خلا تصور شود، بلکه ریشه در امر واقع دارد.
از این منظر توجه به مسایل زیست محیطی و رعایت حقوق شهروندی امروز، به دو دغدغه ی اساسی و مهم شهروندان سراسر جهان تبدیل شده است که ما نیز در مدیریت شهری خود سخت بدان نیازمندیم. در واقع اگر حقوق شهروندی به وسیله افرادی که در شهر زندگی می کنند رعایت نشود، شهر مانند روستایی خواهد بود که رشدی سرطانی داشته و قادر به انجام صحیح کار ویژه هایش نیست و اگر در مدیریت شهری به مسایل زیست محیطی توجه نشود، مصائب و مشکلات چنان بر سر شهروندان آوار خواهد شد که انواع و اقسام ناهنجاری ها و بزه کاری ها مجال تنفس و رشد را از شهر و شهروندان خواهد گرفت.در این فضا، رعایت حقوق شهروندی صرفا یک الزام بیرونی و خارجی نیست و نمی تواند باشد بلکه باید جزیی از فضایی باشد که فرد به مثابه شهروند در آن تنفس می کند و ریشه می یابد در چنین فضایی حتی دیگر رعایت حقوق شهروندی برای شهروندان یک فضیلت نیست که آن را به نمایش بگذارند، بلکه رفتاری هنجاری است که کاملا طبیعی تلقی می شود و رعایت مسایل زیست محیطی بیش از آن که وظیفه ای از وظایف مدیران شهری باشد، باید دغدغه ی همه ی شهروندان باشد. دغدغه ای که شهروندان را ملزم می کند تا رفتارهای روزمره ی خویش را ناظر به حفظ محیط زیست کنند و هر گونه بی توجهی به محیط زیست با واکنش منفی همه ی شهروندان رو به رو شود.

حسین بنایی،کارشناس روابط عمومی و
فعال فرهنگی