نگاهی اجمالی به عملکرد مناطق آزاد و بویژه  منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی انزلی و ضرورت ایجاد این منطقه از آغاز تا به امروز از دولت اصلاحات تاکنون ومیزان تاثیر گذاری آن بر روند توسعه ملی و منطقه ای و بحث تولید ثروت، اشتغال و صادرات و … مباحثی است که مورد مناقشه صاحب نظران اقتصادی و فعالان عرصه اقتصاد می باشد.
منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی بندر انزلی در ارتباط با هدف گذاری های طراحی شده و همچنین بسیاری از مشکلات ساختار موجود در قوانین و بسترهای مناطق آزاد در ایران، با مشکلات بسیار عدیده ای درگیر است. منطقه ای که با توجه به تک بودن در منطقه شمال ایران و حتی منحصر بفرد بودن در حوزه GIS، می بایست در تسخیر بازار چند صد میلیونی آسیای مرکزی و روسیه و حتی برخی بازارهای شرق دور، نقش ایفا می کرد،  ولی  نه تنها به این هدف گذاری نرسید، بلکه روز به روز به منطقه ای کوچک برای ورود اجناس درجه چند چینی و حتی کشورهای آسیای میانه و … تبدیل شده است و بخش صادرات این منطقه عملا به فراموشی سپرده شده است.
در مقوله سرمایه گذاری های اقتصادی نیز، چشم انداز از گذشته تا به امروز، چشم انداز روشن و واقع بینانه بر اساس اعلام نظرهای مختلف توسط مدیران ارشد کشور، استان و منطقه آزاد نیست. در تولید اشتغال و ثروت نیز در چنان درچه نازلی قرار دارد و نمی تواند در فرآیند توسعه استان و منطقه تاثیر چشم گیری داشته باشد.
عدم حمایت همه جانبه و عملی از سرمایه گذاری بخش خصوصی توانمند
بر اساس تعریف فرآیند ها در ایجاد چنین مناطقی، نه بستر های قانونی ونه بستر های انگیزشی برای سرمایه گذاری بخش خصوصی توانمند در فعالیت های اقتصادی صورت نگرفته است . در ضمن به علت احاطه برخی از دست اندرکاران به رانت های اطلاعاتی اقتصادی در اندک فرصت های اقتصادی، کسانی فعال هستند که با کمال تاسف به طرق مختلف به جایگاه قدرت نزدیک هستند، رسیده است و آن عده معدود هم کمترین توجهی به بازدهی اقتصاد ملی و محلی ندارند و صرفا به کسب  سودهای کلان خود مشغول هستند
واردات خود روهاغ لوکس!
در این بخش از واردات نیز، طوری عمل می شود که سرمایه ارزی کشور در قبال واردات خودروهای لوکس در این شرایط بد اقتصادی، علاوه بر خسارت های اقتصادی غیر قابل جبران، تبعات اجتماعی منفی در بین شهروندان و روستاوندان گیلانی ایجاد کرده است و باعث شده تا فاصله طبقاتی بیشتر دامن زده شود.
کارهای فرهنگی در اولویت اند یا کارها اقتصادی؟
با کمال تاسف منطقه آزاد انزلی، در حال تبدیل شدن به یک منطقه ای با کارکرد فرهنگی است و این با فلسفه ایجاد این نوع مناطق سازگاری ندارد. دور شدن از طرحها و برنامه های اقتصادی مواد و اشتغال زا و برگزاری همایش ها و نمایش های مختلف کارکرد اصلی منطقه آزادی تجاری  ـ صنعتی انزلی را زیر سوال برده است.
چالش ترویج مصرف زدگی و واردات و پروپاکاندای بی حاصل
بگذریم که منطقه آزاد و مهم کیش از کارکردهای اقتصادی و تولید ثروت و اشتغال تعیین شده خارج گردیده و به کارکرد برگزاری نمایشگاهها و مسابقات ورزشی روی آروده است این رویکرد با توجه به هدف گذاری های اولیه نوعی شکست در ماموریت منطقه آزاد کیش محسوب می شود. بگذریم که منطقه آزاد قشم نیز کارکردی که بتواند چالش های اقتصاد ملی و حتی محلی را ساماندهی کند، به نظر می رسد تقریبا ناتوان است و بگذریم از اینکه مناطقی چون ارس و اروند و حتی منطقه ی تازه تاسیس چابهار نیز در آینده ای نه چندان دور به سرنوشت منطقه آزاد کیش دچار شود، منطقه آزاد انزلی نیز از آسیبهایی چون واردات بی رویه عدم توجه به هدف گذاری اولیه فلسفه ایجاد مناطق آزاد و در نتیجه در ادامه واردات بی حد و حصر از تبلیغ مصرف زدگی و … رنج می برد. با توجه به اینکه ما در مناطق آزاد از کمبود ها و ساختارهای روزآمد قانونی تقریبا در همه مولفه ها روبرو هستیم، در آینده ای نه چندان دور می توان متصور بود سرنوشت منطقه ی آزاد کیش و … در انتظار منطقه ی آزاد انزلی نیز باشد. نباید با پروپاکاندای زیاد و غیر واقعی فقط فضا سازی کنیم و سطح توقعات جامعه را از منطقه آزاد انزلی به صورت غیر واقعی بالا ببریم . در حال حاضر در منطقه آزاد انزلی تعداد اخبار و گزارشهایی که تولید می شود آنقدر زیاد است که نمی توان همه را به موقع سرویس داد. ولی سوال این است که آیا به همین اندازه که خبر و گزارشهای خبری و تصویری تولید می شود، نصف این اندازه تولید ثروت، اشتغال و جهت گیری در فرآّیند توسعه انجام می شود؟
علی ایحال، باید این پرسش اساسی را از تصمیم گیران و تصمیم سازان در ارتباط با مناطق آزاد و بویژه منطقه آزاد تجاری صنعتی انزلی پرسید که منطقه آزاد تجاری و صنعتی انزلی بعد از سالیان متمادی از فعالیت آن به واقع نه بر اساس آمارهای آنچنانی در کجای توسعه ملی ، محلی و منطقه ای قرار دارد؟ آیا توانسته است به هدف گذاری های اولیه خود حتی نزدیک شود؟ آیا در تولید ثروت و اشتغال ملی، محلی و منطقه ای موفق بوده است؟ آیا ماموریت منطقه آزاد تجاری و صنعتی انزلی اقتصادیست یا فرهنگی؟