دریای خزر ،میرات مشترک کشورهای ساحلی دریای خزر بایستی مورد اهتمام ویژه قرار گیرد/توسعه همه‌جانبه مناسبات کشورهای حاشیه خزر ، تنها راه برون رفت از مشکلات موجود است

علی کریمی پاشاکی ــ روزنامه نگار__قبل از انعقاد کلام لازم میدانم تأکید نمایم که در حاشیه این اجلاس مهم اگر پنل ها و کارگروه های تخصصی در حوزه‌های مختلف با حضور کارشناسان تشکیل شود ، بر غنای این اجلاس و دست آورد های خواهد افزود.
برگزاری نشست‌هایی در حوزه تجاری، صنعتی، اقتصادی، گمرکی، بانکی، حمل و نقل، زیست محیطی، بهداشتی، نفت و گاز، انرژی و علم و فناوری در قالب پنل های تخصصی می تواند راهگشا باشد .
به نظر می رسد ،توسعه تجارت بین کشورهای حاشیه دریای خزر به عنوان یک ضرورت اساسی بر افزایش همگرایی و بهره برداری از فرصت‌های دریای خزر مورد تاکید مجدد قرار گیرد و در این مسیر راهبردهایی پیشنهاد شود.
این راهبردها شامل فعال سازی و توسعه زیرساخت‌ها در کریدورهای شرق به غرب و شمال به جنوب با تکیه بر همکاری گمرکی، لجستیک، استاندارد و دیجیتال سازی فرآیندها، ایجاد پارک‌های صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی مشترک برای توسعه صنعتی متوازن و فراهم کردن فرصت‌های تکمیل زنجیره ارزش صنعتی به منظور توسعه تجارت، تسهیل تبادلات مالی و بانکی با تکیه بر تجارب موفق اعضا در استفاده از سازوکارهای ابتکاری مبتنی بر پول ملی کشورهای حاشیه دریای خزر یا تهاتر و ایجاد کریدورهای سبز گمرکی بین کشورهای عضو به منظور تسهیل فرایند تجارت و بررسی و امکان‌ سنجی برای ایجاد مناطق آزاد مشترک شود.
همچنین با توجه به تجارب موفق دو و چندجانبه اعضا در انعقاد پیمان‌های تجارت ترجیحی و آزاد و انعقاد پیمان‌های تجارت آزاد ایران با اتحادیه ی اوراسیا که دو کشور روسیه و قزاقستان را در برمی‌گیرد امکان انعقاد پیمان‌های تجاری بین کشورهای حاشیه دریای خزر با هدف کاهش یا حذف تعرفه‌های گمرکی مورد تاکید بیشتر از قبل قرار گیرد.
حال با توجه به امکان پذیری ارتباط تجاری و لجستیکی دریای خزر به آب‌های آزاد خلیج فارس از طریق ایران، جمهوری اسلامی ایران آمادگی خود را برای توسعه زیرساخت‌های کریدور خزر به خلیج فارس با مشارکت ۴ کشور دیگر حوزه دریای خزر و تأمین امکانات لازم برای ایجاد مراکز لجستیکی و پایگاه‌های بهره برداری از بنادر جنوبی خود را به اعضا اعلام کند که در حال حاضر ایران در حال تکمیل تر کردن امکانات لجستیک و ترانزیت در حوزه های مختلف می باشد که البته نیاز به شتاب بیشتری دارد.
در ضمن بهره برداری حداکثری از توافقنامه، تفاهنامه های موجود و از جمله موافقت همکاری اقتصادی و تجاری دولت‌های ساحلی خزر، موافقت نامه اقتصادی و تجاری دولت‌های ساحلی خزر، موافقت نامه تجاری عشق آباد، کریدور ترانس کاسپین و توسعه همکاری‌ها و همگرایی‌ها در قالب فرا منطقه‌ای نظیر پیمان بریکس، سازمان همکاری شانگهای، سازمان همکاری اکو و اتحادیه اقتصادی اوراسیا مورد تاکید اعضا بیش از گذشته قرار گیرد.
همچنین اهمیت موضوع امنیت غذایی با توجه به تغییرات اقلیمیِ، مورد توجه اعضا قرار گیرد در این رابطه پیشنهادهایی در خصوص ایجاد بستر تبادل اطلاعات در خصوص تولید و تجارت محصولات کشاورزی مورد توجه قرار گیرد.
همچنین توسعه زیرساخت‌های نگهداری، انبارداری و حمل و نقل محصولات کشاورزی و تبادل دانش ژنتیک و گیاه‌پزشکی بین کشورهای ساحلی دریای خزر بیش از گذشته مورد عنایت باشد .
در ضمن نمایندگان هر پنج کشور حاشیه دریای خزر نگرانی عمیق خود نسبت به کاهش سطح دریای خزر را اعلام کنند و خواستار اقدام هماهنگ و مشترک برای این تهدید شوند در این رابطه پیشنهاد ایجاد سامانه جامع مشترک برای تبادل اطلاعات و داده‌های پایش سطح آب و استفاده از فناوری روز و استفاده از کمک‌ها و ظرفیت‌های سازمان‌های بین‌المللی نیز مطرح و مورد توجه قرار گیرد.
ضرورت جدی دارد تا کشورهای ساحلی دریای خزر با تاکید بر لزوم حفظ پایداری زیست محیطی دریای خزر، جلوگیری از ورود پساب‌های شهری و صنعتی به دریای خزر، صیانت از ذخایر آبزیان و شیلات و بهره برداری از فرصت‌های توسعه گردشگری مبتنی بر دریای خزر، توسعه بهداشت و سلامت مردم در کشورهای حاشیه دریای خزر اهتمام جدی برای پاسداری و حفظ از این میراث مشترک خیلی بیشتر از گذشته داشته باشند.
کارشناسان باور دارند،بهره برداری از ذخایر سطحی انرژی دریای خزر، توسعه صنعت انرژی، پالایشگاهی و پتروشیمی مبتنی بر آن به عنوان فرصت اقتصادی مشترک مورد توجه اساسی اعضا قرار گیرد و در این مسیر تبادل دانش و تجارت در حوزه فناوری‌های نفت، گاز و بهره برداری از ظرفیت‌های خالی پالایشگاه بین کشورهای حاشیه ی دریای خزر مورد تاکید بیشتر قرار

گیرد .
همچنین نمایندگان کشورهای حاشیه دریای خزر بر اهمیت حل چالش‌های مشترک نظیر مشکلات زیست محیطی، تغییر اقلیم و آلودگی دریای خزر از طریق توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه و تبادل دانش و فناوری‌های نو به دست آمده در کشورهای عضو تاکید و عملیاتی کنند و برای تحقق این امر به پیشنهادهایی نظیر تأسیس کنسرسیوم علمی و فناوری مشترک، ایجاد پارک‌های فناوری مشترک، تبادل استاد و دانشجو و توسعه پژوهش‌های علمی و تحقیقاتی مشترک اهتمام ویژه داشته باشند.

اهمیت توسعه ی مناسبات کشورهای حاشیه دریای خزر

صاحب نظران در باره ی اهمیت توسعه مناسبات کشورهای حاشیه دریای خزر معتقدند ،کشورهای حوزه دریای خزر به دلیل سابقه تاریخی، فرهنگی و روابط دیرینه همسایگی، ظرفیت‌های زیادی برای همکاری‌های تجاری دارند. ولی در حال حاضر مناسبات اقتصادی و تجاری ایران با این کشورها متناسب با ظرفیت‌های موجود پیش نرفته است و همگی عملاً نتوانسته اند از این فرصت آنطور که باید و شاید استفاده‌ی بهینه کنند . که ‌البته این موضوع هم محصول عوامل متعددی است.
که عبارتند از:
توسعه تجارت و سرمایه‌گذاری به عوامل بسترساز مختلفی بستگی دارد که به تعمیق روابط تجاری کمک می‌کنند. بنابراین تنها بهبود روابط سیاسی کارگشا نخواهد بود و ایجاد زیرساخت‌های بانکی، بیمه‌ای، لجستیک و … برای استفاده از این ظرفیت لازم است. از این رو فعالان اقتصادی انتظار دارند، سیاست‌گذاران با همکاری دولت‌های دیگر کشورهای حوزه خزر، با توجه به تحریم‌ها راه‌حل‌هایی را در جهت تسهیل روابط پولی و بانکی تعریف کنند.
بایستی قبول کنیم که نمی‌توانیم تنها با تکیه بر صرافی‌ها به سمت توسعه روابط تجاری خود با کشورهای این حوزه پیش برویم.
نکته مهم دیگر، موضوع تسهیل رفت‌ و آمدهای تجاری است. رفت‌وآمد تجار بدون حذف روادید و یا تسهیل در امور صدور روادید میسر نخواهد بود. این موضوع در تعمیق و گسترش تجارت با این کشورها بسیار مهم است. بنابراین لغو روادید در میان کشورهای حوزه دریای خزر، مطالبه فعالان اقتصادی بخش خصوصی می باشد .
مسئله مهم دیگر، توجه به روش‌های همکاری است. همکاری در دو بخش مناطق آزاد و شهرک‌های صنعتی یا پارک‌های صنعتی در این کشورها می‌تواند به توسعه همکاری‌های دو یا چندجانبه منجر شود.
همچنین توجه به زنجیره ارزش از نکات مهم دیگر است. می‌توان سازوکاری در میان کشورهای حوزه خزر تعریف کرد تا کالاهای صنعتی مورد نیاز یکدیگر را با توجه به تجربیات و تکنولوژی‌هایی که هر یک از این کشورها در اختیار دارند در قالب یک پلتفرم زنجیره تولید کنند. در حوزه ماشین‌آلات صنعتی، عدوات کشاورزی، تجهیزات نفت و گاز و معدن ظرفیت‌های بالایی در این کشورها وجود دارد که می‌تواند با زنجیره‌های صنعتی تقویت شود. در این راستا، پیشنهاد تشکیل کارگروه‌های صنعتی می تواند تاثیر گذار باشد که به نظر می رسد ،
خواسته بخش خصوصی نیز باشد.
تشکیل این کارگروه‌ها می‌تواند به شکل‌گیری زنجیره‌های ارزش و استفاده از توان، تخصص و تکنولوژی و دانش در میان این کشورها کمک کند.

موضوع مهم دیگر، مقوله گردشگری حوزه خزر است که هم به توسعه سرمایه‌گذاری و هم به توسعه تجارت این کشورها و جذب توریست کمک خواهد کرد.
دیجیتال‌سازی روند کارها و حذف بروکراسی در مبادلات تجاری کشورهای حوزه خزر، از دیگر موضوعات مورد تأکید است که با توجه به توسعه فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی باید محقق شود.
همچنین برای چندمین بار در کنار همه این مباحث مهم ،موضوع چالش‌های زیست‌محیطی نیز نباید کم‌اهمیت شمرده شود.
کاهش تراز آب دریای خزر و دیگر تهدیدات زیست‌محیطی باید مورد توجه قرار گرفته و تدبیری برای آن‌ها اندیشیده شود