برجام توافق تاريخ ساز بود/اروپا و آمریکا بدنبال برجامی جدید و طولانی مدت تر از قبل هستند
علی کریمی پاشاکی ــ روزنامه نگار_____اهميت لغو تحريم ها و اجرايي شدن برجام و توافق هسته اي ايران با اروپا و آمریکا در قرارداد تاریخی برجام را بايد بيش از متن توافقنامه، يعني محتوا و فرآورده آن، در دو عرصه و مکان ديگر جست و جو کرد:
1ـ در فرآيند و روشي که در خلال مذاکرات «ابداع» شد و به حصول اين توافق تاريخ ساز انجاميد.
2ـ در «پيامدهاي» خواسته و ناخواسته اين توافق تاريخ ساز ابداع اين فرآيند ثمر بخش در کنار پيامدهاي اين توافق.
شرايط منطقه اي پسا تحريم و توافق هسته اي تاريخ ساز
نه تنها تاريخ روابط بين المللي و سياست خارجي ايران را به دو بخش پيش و پس از توافق تاريخ ساز هسته اي و دوران پسا تحريم و اجرايي شدن برجام تقسيم مي کند، بلکه می تواند از علائم قطعي ظهور خاور ميانه جديد است که احتمالا در خلال يکي دو دهه آينده شکل خواهد گرفت.
به علل آشکار ژئو پلتيک و ژئو استراتژيک، از انقلاب مشروطه به بعد، هيچ سياستي از سياست هاي قدرت هاي بزرگ در خاور ميانه بدون در نظر گرفتن نقش ايران قابل طراحي و پيگيري نبوده و نخواهد بود . سياست هاي خاور ميانه قدرت هاي بزرگ، بويژه در خلال دو جنگ جهاني و نيز همه تحولات دوران جنگ سرد، گواه هاي گوياي اين مدعا هستند.
نهضت بزرگ ملي شدن صنعت نفت و وقوع انقلاب اسلامي در ايران، نشان داد قدرت هاي بزرگ هم مي توانند در خاور ميانه غافلگير شوند.
ناکامي عراق در جنگ نيابتي و تحميلي هشت ساله قدرت هاي بزرگ دنیا از جمله آمریکا و شوروی سابق با ايران، هم بار ديگر قدرت هاي بزرگ را غافلگير کرد. اما اين همه در بستري از تقابل حذفي ميان اراده ملي ايرانيان و طرح هاي منطقه اي قدرت هاي بزرگ رخ داد، يعني به قول علماي علم سياست « درقالب بازي با حاصل جمع صفر».
علي ايحال ، روال و روند و فرآيند مذاکرات ايران و 1+5 در سالهای گذشته اما از مقوله ديگري است.
تغيير ماهوي جنس گفتمان سياسي ميان ايران و قدرت هاي بزرگ غربي در خلال مذاکرات هستهای از وضعيت تقابل و براندازي به وضعيت تعامل و همکاري و حل مساله البته تابع عوامل مهمي بود که مي توان به تغيير ناگزير رويکرد قدرت هاي بزرگ و بويژه امريکا و اروپا نسبت به آينده خاور ميانه اشاره کرد. اين تغيير سياست ناشي از ارزيابي جديد قدرت هاي بزرگ از تغيير مراکز ثقل قدرت، ثبات و امنيت در منطقه است.
در اين رويکرد و يا ارزيابي جديد، شرکاي 30 سال اخير غربي درمنطقه خاور ميانه در آينده اي نه چندان دور در معرض تحولات مختلف مثبت و منفی خواهند بود، در حالي که ايران می تواند در صورت انسجام ملی واقعی و حداکثری داخلی تنها گزينه با ثبات و مقتدر براي همکاري هاي آينده است.
از نظر تئوریسین های قدرت هاي بزرگ غربي، ايران البته در دهه آينده از وضعيت دشمن حداکثری به وضعيت يک رقيب با ثبات منطقه اي براي قدرت هاي غربي تغيير موضع خواهد داد، اما اين رقيب از نظر قدرت هاي بزرگ اکنون در جايگاهي است که درک محيطي روشن و معقولانه اي از منابع و منافع تهديدها و فرصت هاي منطقه اي دارد، درکي که از قضاي روزگار اين بار با تلقي قدرت هاي بزرگ از وضعيت منطقه همسو شده است و لذا اين رقيب را براي يکي دو دهه پيش رو به تنها گزينه با ثبات براي « شراکتي رقابتي و محتاطانه» در زمينه دگرگوني هاي استراتژيک منطقه اي تبديل کرده است.
اين چنين بود، محتواي مکتوب توافق تاريخ ساز هسته اي را در واقع بايد آزمون ورودي کشورهاي درگير (ايران و 1 + 5 ) (که در ادامه به ۴+۱ تغییر حالت داده است )و نيز بهايي دانست که همه ی ذی نفعان مذاکرات هستهای براي آغاز اين روند و اسلوب نو پرداخته اند، يعني براي سامان دادن به يک چارچوب مبتني بر توافق براي مديريت اختلافات منطقه اي و همچنين همکاري رقابت آميز در بستر تحولات خاور ميانه.
اين پيامد نانوشته مذاکرات از همه نتايج مکتوب مذاکرات مهم تر بود.
نتايج مکتوب در واقع بها به ضمانتنامه تحقق اين پيامد هاي تاريخ ساز ولي نانوشته بود که با زیاده خواهی آمریکای ترامپ تندرو و بی منطق عملاً با بن بست مواجه شده است.
صاحب نظران علم سياست معتقدند، نشانه شناسي مذاکرات ايران و 1 + 5( یا هم اکنون ۴+۱) حاکي از شکل گيري رژيم نويني از مناسبات سياسي براي حل و فصل مخاصمات و بلکه « تعامل محتاطانه و رقابت آميز» ميان ايران و قدرت هاي بزرگ جهاني است، رژيم نوين منطقه اي که اگر بخوبی شکل مي گرفت، تحولات و دگرگوني هاي منطقه پيش رو از همه سو از قابل کنترل مي شد.
شرايط داخلي پسا تحريم و توافق هسته اي تاريخ ساز
اما شرايط داخلي و ملي مهمي براي شکل گيري چارچوب مناسبات محتاطانه و رقابت آميز و همزمان همکاري ميان ايران و قدرت هاي بزرگ بايد تضمين و تامين می شد.
اگر رضايت مشارکت آميز ملي ميان طيف وسيعي از گرايش هاي سياسي و اجتماعي، کارآمدي و همکاري توسعه اي سه قوه حاکميت براي حمايت از توليد رقابتي و بالا بردن شاخصه هاي زندگي و مهار تورم ، بيکاري و فساد و همچنين مهار بحران هاي حاکميتي و زيست محيطي تامين می شد و شود، طبيعي است که ايران اقتدار لازم براي مشارکت فعال در همکاري محتاطانه و رقابت آميز با قدرت هاي بزرگ در منطقه خواهد داشت و اگر این شرایط بطور منطقی در داخل تأمین نشو در ، قطعاً ایران هم در این فرآیند دچار مشکل خواهد شد.
تامين اين شرايط داخلي از نظر اقتصادي مستلزم در پيش گرفتن سياست هاي شفاف اقتصادي و در عين حال برقراري انضباط مالي و فساد زدايي است.
از نظر سياسي، تضمين اين شرايط مستلزم رعايت متوازن و همه جانبه همه فصول قانون اساسي، از جمله فصول مربوط به حقوق مردم است. اختلاف علايق و سلايق و منافع سياسي و اجتماعي را نمي شود به يک علاقه و سليقه و منفعت خاص فرو کاست.
بايد اين اختلاف ها را در پناه اجراي منصفانه قانون اساسي تبديل به رقابت هاي صلح آميز و همزیستی مسالمت آمیز کرد.
به نظر نمي رسد در شرایط کنونی آمریکا ، اروپا و قدرت هاي بزرگ انتخاب خود را که همان « زورگویی ،بد عهدی و تهدید معاهدات بین المللی» باشد را انتخاب کرده است و این راه غلط و مخاطره آمیز برای صلح و همزیستی مسالمتآمیز در جهان می باشد.
اينک ما بایستی در سطح ملي در داخل کشور دست به اقدامات و اجرای سیاست هایی بزنیم تا همبستگی ملی واقعی ایرانیان را به صورت حداکثری تقویت شود و حس تعلق خاطر به ایران عزیز در یکان یکان ایرانیان پدیدار شود .
در این ارتباط ،همکاري فراگير ملي و تن دادن به رقابت محترمانه و منصفانه و برابري جويانه بر اساس و مراعات قانون اساسي بر تقابل و تخاصم و زياده خواهي هاي گروهي و برتري جويي جناحي و خود ويژه پنداري در برابر قانون ترجیح داده شود و ایران برای تمام ایرانیان باشد و نه محدودی تمامیت خواه، انحصار طلب و ویژه خوار.
گره هایی که بطور موقت برجام گشود
گره هايي که «برجام» گشود
يکي از مهم ترين نکاتي که بايد در اقتصاد ايران مورد بررسي قرار گيرد، ساختار و ويژگي هاي آن است که چه وضعيتي داشته و چه روندي را طي کرده است و پس از آن، بررس کنيم که مساله روابط ايران با جهان و تحريم هايي که ما دچار آن شده بوديم و احتمال دارد دوباره تشدید شود، چگونه اقتصاد را تحت تاثير قرار داده است. اگر اين ارزيابي صورت گيرد، مشخص خواهد شد که «برجام» چگونه بود و تاثيرات اقتصادي آن تا چه حد روند هاي موجود را بطور موقت متحول کرده بود .
«برجام» به عنوان يک اقدام اساسي و مهم توسط دولت آقای روحانی، مانعي را از سر راه اقتصاد برداشت. يعني قبل از «برجام» اقتصاد دچار عدم تعادل هاي جدي و شديدي بود که با امضا و اجرای برجام موانع مربوط به مبادلات تجاري و بانکي و مراوده با اقتصاد جهان در فاصله سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۷رفع شد.
با اين حال نبايد تصور کرد که «برجام» حلال کامل مشکلات بود.
«برجام»تا زمانی فعالیت نیم بند خودش را داشت، عدم تعادل ها را رفع کرد و روند کلي اقتصاد را متعادل ساخت.
بسياري از مشکلات کلي اقتصاد ايران به سياست ها و ساختارهاي غلط بر مي گردد،ولی برجام نیم بند، موانع تعامل با دنيا را در مدت اجرا به حداقل رساند. در ارتباط با مبادلات بانکي و مالي با دنيا به سياست گذاري ها و برنامه هاي اقتصادي اصلاح گری شدیداً نيازمنديم. البته در ابتدای اجراي برجام شاهد موفقيت ها و گره گشايي هاي زيادي در عرصه اقتصادي بوديم و با برقراري روابط کارگزاري سوئيفت، ارتباطات بانکي هم وارد فاز جديد شد. ضمن اينکه افزايش حجم سرمايه گذاري هاي خارجي و گسترش داد و ستد هاي تجاري نويد گشايش هاي جديدتري را می داد.
بد عهدی امریکا و کم توانی اروپا و اقدامات دشمنان خارجی برجام و همراهی برخی در داخل با آنان
هر چند که بد عهدی دولت ترامپ و عدم مقاومت منطقی کشورهای اروپایی امضاء کننده برجام چشم انداز این توافق را دچار ابهامات متعددی کرده است، ولی هیچ کدام از این مباحث از اهمیت این توافق کم نمی کند.
دولت روحانی برای به نتیجه رسیدن این توافق با هدایت رهبری تلاش فوق العاده ای داشته است که ضرورت دارد با استفاده ی بهینه از استراتژی سیاست خارجی یعنی «حکمت,عزت و مصلحت» برای ارتباطات بین المللی در همگرایی بین ایران و جهانیان و همچنین به شکل متقابل بر پایه تامین منافع ملی و حفظ این توافق تاریخ ساز حرکت نماییم.باید قبول کنیم که حتی برجام نیمه جان کنونی هم به کابوسی برای نتانیاهو،ترامپ و بن سلمان و تمام تندرو های عالم تبدیل شده است و به همین خاطر است که دشمنان قسم خورده این سرزمین در خارج و برخی نیز در داخل با نیت های مختلف ،خواهان از بین رفتن برجام هستند.
دشمنان خارجی ایران به این نتیجه رسیده اند که با بودن برجام و حضور ایران در آن ،نمی توانند در مناسبات بین المللی ،ایران را حذف و یا در انزوای کامل قرار دهند،پس تمام تلاش شان انجام می دهند تا برجام از بین برود ویا ایران از آن خارج شود تا پروژه ی انزوای بین المللی ایران براحتی فراهم شود.
عدم اعتماد به آمریکا ،ضعف اروپایی ها و فشار نتانیاهو و تندرو های خارجی
مخالفان همیشگی داخلی مذاکرات هستهای،اقای احمدینژاد و تمام همفکران ایشان
این قلم باز تاکید دارد یادآوری نماید مخالفان داخلی برجام از نقطه شروع یعنی در کشور عمان ،مخالفان مذاکرات هسته ای از اول با آن مخالف بودند،اقای احمدینژاد و تمام طیف همفکران شان هیچ وقت نتوانستند با این موضوع یعنی مذاکرات و برجام کنار بیایند،در حال حاضر بهترین فرصت را برای از بین بردن برجام در داخل با شعارهای عوام فریبانه و پوپولیستی دفاع از حقوق ملت در فرآیند زمانی کوتاه و با عجله و بدون کار کارشناسی و با شائبه های سیاسی،جناحی و انتخاباتی، طراحی و تصویب کردند تا به خاطر دستاوردهای دولت روحانی در این زمینه و همچنین مخالفت با دولت آقای روحانی ،کمترین توجهی به منافع ملی ننمایند.
این موضوع جای تعمل دارد که چرا برخی درست در جهت اهداف نتانیاهو،ترامپ و … یعنی از بین بردن برجام در داخل کشور با آنان هم داستان شدند؟!.
همچنین کارگیری مکانیسم ماشه یعنی شروع دور جدید تحریم ها و فشار بین المللی با اجماع جهانی علیه ایران.
صاحب نظران باور دارند که صبر راهبردی چند سال اخیر جمهوری اسلامی ایران و شکست سیاست های ترامپ ، آمریکا ، اروپا و… باعث شده است تا اروپا ، آمریکا و جهان غرب نتوانست در مهار ایران موفق باشد و با این ترفند ابتدا جنگ ۱۲ روزه را طراحی و اجرا کردند و چون در آن موضوع هم موفق به همراهی مردم ایران با خود در براندازی نظام حکومتی ایران نشدند به مکانیسم ماشه متوسل شده تند تا بتوانند ، برجام دیگری را طراحی و اجرا کنند .
زیرا فقط توافق تاریخی برجام بود که هم توانست تحریم ها را تقریباً پایان دهد و هم غربی ها توانستند جلوی غنی سازی بالای ۳/۵ درصد ایران بگیرند.
پس غرب در واقع باز هم بدنبال برجام دیگر و طولانی مدت تر است تا بقول خودشان از ساخت سلاح هستهای و غنی سازی بالای اورانیوم توسط ایران را بگیرند.
هم اروپا و هم آمریکا و… بایستی بدانند که دیگر نمی توانند با روش هایی همچون مکانیسم ماشه و فشار های اقتصادی و خدای ناکرده حمله نظامی جلوی ایران را بگیرند ، تنها راه برای حل و فصل مناقشه یک ایران با اروپا و آمریکا مذاکره و دادن امتیاز و گرفتن امتیاز می باشد. اگر همه طرف های ذی نفع به میز مذاکره شرافتمندانه باز گردند ، این مناقشه یک طولانی ، زمانبر و هزینه زا برای ایران ، آمریکا ، اروپا و… براحتی همانند قرارداد تاریخی برجام راهگشا خواهد بود ، در غیر اینصورت همگی متحمل خسارات و هزینههای هنگفت و چه بسا جبران ناپذیری خواهند شد.
در پایان مایلم این نکته مهم را نیز یادآور شوم که رفتار آمریکا ، اروپا و در برخی موارد شورای امنیت سازمان ملل متحد اگر بدین صورت ناعادلانه نهادینه شود ، این موضوع ضربه یک بزرگی به روند اعتماد جهانی به معاهدات ، تعهدات و قرارداد های بین المللی خواهد زد و در واقع آنارشیسم را بر روابط بین المللی حاکم خواهد نمود و این خطر بسیار بزرگی است جامعه بین المللی و صلح جهانی را بطور جدی تهدید میکند.


ارسال دیدگاه
مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : 0