نگاهی به حال و روز شهر و شهروند در رشت؛

شهروند مسئوول و ساختن شهر خوب

علی کریمی پاشاکی__ روزنامه نگار /

شهر را اخلاقی بسازیم

شهروندان رشتی یا همان رشتوندان هر روز و شب شهر رشت را انباشته و پر از آسیب های متنوع اجتماعی ـ زیستی مشاهده می کنند. نگاه رنجور شهروندان، غم کودک غمگین سر چهار راه ها و گوشه ی دیگر این شهر تا ساختمانها و بناهایی بی ضابطه ساخته شده ای را که انوار خورشید عالم تاب را از کوچه ها و برزن های مان دریغ می کنند و تراکم فروشی بی مبنا تا قانون ستیزی ها و سوداگری ها در تخریب پارک ها و قطع درختان تا ترافیک و آلودگی های متنوع مثنوی هفتاد من کاغذی است با حکایت و واقعییات دردناک .

کلامی با شهروندان مسئوول

شهر خوب ساختنی است نه یافتنی، من و شما چه سهمی در ساختن شهر خوب و قابل زیستن شرافتمندانه و سالم داریم؟! شهر رشت مورد تمنا و خواست ما، مهر، عزت و احترام شهروند را در دل دارد، عاری از خشونت لفظی، فیزیکی و اداری است. در شهر رشت آرزوهای ما حق منظر را پاس داشته و هوا و محیط زیست پاک و شهروند مسئوول و فرهنگ ترافیکی و مبلمان آرامش بخش و هویت معماری ایرانی و اسلامی و اقلیمی خاص برای آسایش، ورزش، شادی و رفاه و وضعیتی که حقوق معلولان و نابینایان و ضعفا و ناتوانان را در نظر دور نداشته و همه چیز حساب شده و فکورانه است.

آیا مسئوولیت ما شهروندان فقط مطالبه است یا خود در این روند دخیل و شریک هستیم؟ باید متذکر شوم، انسان را در قاموس ایمان به مسئوولیت اخلاقی و میثاق حقوق همگانی اجتماعی خود می شناسند، شهروند در دنیای امروز نیز همراه با انواع رسالت ها و مسئوولیت هاست. فقط حق سوال، ادعا و حق مطالبه نیست، روی دیگر سکه حقوق شهروندی ، تکالیف و مسئوولیت های شهروند می باشد. برای ساختن یک شهر خوب، همه باید مسئوولانه مشارکت کنیم. هر شهروندی از منظری شهر خوب را فهم می کند.

نگاه افلاطون و ارسطو به شهر و شهروندان

باید شهر را اخلاقی بسازیم. نگاه افلاطونی به شهر سرشار از منویات اخلاقی است. او شهر را قانونی صرف نمی پسندد بلکه شهر اخلاقی را ترویج می کند. وی می گوید:« زینت انسان به سه چیز است؛ علم، محبت و آزادی» زینت شهر پویا هم برخورداری از همین سه مولفه است. شهروند خوب کسی است که فرمانروایی و فرمانبری، هر دو را خوب بداند و به موقع به کار بندد. افلاطون می گوید:« در شهر بد، ستم فرمانروایی می کند.» به مفهوم مخالف سخن او، شاخصه خوب بودن شهر، استقرار حق و عدل و امنیت مبتنی بر عدالت اجتماعی است. شهر آنگاه آرامش دارد که حقوق همه شهروندان پاس داشته شود. عزت و کرامت شرافت شان تشخص داشته باشد و سوداگرانه و دلالانه به شهر و شهروندان نگریسته نشود. سیمای شهر در مدار خرد بزرگان، آنگا موجه است که آراسته به زیور زیبایی بیرونی و حسن درونی، اخلافی و معنوی باشد.

ارسطو، شهر را بر مدار حقوق شهروندی، کرامت و عزت و خیر توصیف می کند و غایت سیاست و تدبیر متولیان شهر را پروردن مردمانی با فضیلیت و عالی قدر می داند که در اعمال و رفتارشان آثار نجابت و شرافت هویدا باشد، او قائل به این است که متصدیان اداره شهر باید خیر شناس و نیکو مسلک باشند.

باید اذعان نمایم، رشت با اخلاق شهروندی زینت پیدا می کند و آرامش بخش و مطمئن برای سکونت شایسته می شود. حقوق شهروندی بازتاب حقوق بشر در رابطه با یک دولت معین است، اما حقوق شهری در سپهر یک شهر معین معنا می یابد. جوهره ی شهروندی، آگاهی، تعلیم، آموزش و قدرت اعمال حقوق است. ارتقای حقوق شهروندی در قلمرو محلی، نیازمند پیگیری سیاست مشارکت ورزی همگانی و پیش بینی ابزار قانونی کارآمد است. شهر عدالت محور، تحت لوای اخلاق نیکوی زیستی آراسته شهری محقق می شود. شهروندان در یک جامعه می پذیرند. آنها باید بتوانند از محتوای اسناد شهری و گزارش درآمد و هزینه های شهری آگاه شوند.

برنامه ریزی بر مبنای حق تعیین سرنوشت، حق بر محیط زیست سالم، حق برآمد و شد آسان، حق خلق فضا شهری، حق احترام به حقوق مالکانه ی سیمای شهرها را دگرگون و زمینه ساز سکونت گاههای انسانی را فراهم می سازد. اساسا «شهروندی» با نابرابری ناسازگار است. نظام بی ثبات و لرزان شهرداری و شهرسازی باید تبدیل  به یک نظام قانون محور معیارمند شود و مشارکت مردم دلسوز به حال شهر، بهترین ضامن شایستگی شهر است. غلبه برر مشکلات تحمیلی فراشهری با تصمیم سازی پشت درب های بسته و فرآیند های غیر مشارکتی ممکن نیست. سمن ها مقوم و مکمل کنش و واکنش های شهری هستند و مدیران سالم از فعالیت آنها بیمناک نخواهند بود. حرکت به سوی توسعه مطلوب و همه جانبه جز با استقرار رژیم قانونی شایسته ، نظم آفرین، عادلانه و خیر خواهانه تحقق پذیر نیست. شهر را با قوانین شایسته و شهروند مدار باید اداره کرد. پیامد فرمانبری و فروتنی در برابر قانون استقرار نظم است، اما مقتضای آزادی و تعمیق مردم سالاری توجه به منزلت شهروندی است که با اعمال حق مشارکت و حق تعیین سرنوشت، نقش و کارکرد و تاثیر او در تمشیت امور شهری را پر رنگ و موثر می سازد.شهروندان مسئولیت پذیر در کنار مسئوولان مسئوولیت شناس و کار بلد که فرصت عمومی را امانت برای خدمت و پاسداشت اخلاق می دانند، امید شهر رشت برای روییدن دوباره بذر امید در پرتو مشارکت، کرامت و عدالت هستند.