گفت و گو با مردم باعث تقویت سرمایه اجتماعی در نظام حکمرانی می‌شود

پروفسور سیدمهدی الوانی روز پنجشنبه در همایش «نقش رهبران سازمانی در تقویت پادشکنندگی در شرایط کنونی» که در اتاق بازرگانی اصفهان برگزار شد، اظهار داشت: حکمرانی نوین بر تعامل دولت، بخش خصوصی و جامعه مدنی استوار است و دولت توانمند، دولتی نیست که بخواهد همه امور را به تنهایی انجام دهد، بلکه باید بتواند ظرفیت‌های جامعه را برای حل مسائل به کار گیرد.

وی با تأکید بر اینکه مشارکت مردم نباید تنها به مرحله برنامه‌ریزی محدود شود، افزود: مردم باید در تدوین برنامه‌ها، اجرای آن‌ها و ارزیابی نتایج نیز نقش داشته باشند، زیرا فراهم کردن زمینه مشارکت واقعی می‌تواند به حل بسیاری از مسائل و چالش‌های بزرگ کمک کند.

الوانی با اشاره به اهمیت بازسازی سرمایه اجتماعی تصریح کرد: باید بررسی کنیم چرا در برخی موارد مردم از همراهی با دستگاه‌های اجرایی فاصله گرفته‌اند و برای بازسازی این سرمایه، ارتباط و گفت‌وگو با مردم را افزایش دهیم.

وی ادامه داد: اگر مردم احساس کنند در تصمیم‌گیری و اجرای امور نقشی ندارند به تدریج از همراهی با دولت فاصله می‌گیرند؛ بنابراین مشارکت واقعی مردم از الزامات حکمرانی مؤثر است.

این استاد مدیریت همچنین با اشاره به نقش بخش خصوصی و نهادهای مدنی در حکمرانی گفت: در رویکردهای جدید مدیریتی، مردم و بخش خصوصی از بازیگران اصلی اداره امور به شمار می‌روند و دولت باید بتواند این ظرفیت‌ها را در مسیر حل مسائل و تحقق اهداف عمومی به کار گیرد.

تصویر ذهنی مردم از عملکرد دولت اهمیت دارد

چهره ماندگار مدیریت ایران با بیان اینکه میان عملکرد واقعی دستگاه‌ها و برداشت مردم از آن ممکن است تفاوت وجود داشته باشد، بیان کرد: علاوه بر اقدامات عینی دولت، بازتاب این اقدامات در ذهن شهروندان نیز اهمیت زیادی دارد و مدیران باید نسبت به این موضوع توجه داشته باشند.

وی گفت: گفت‌وگو با مردم و افزایش ارتباط با آنان می‌تواند به حل بسیاری از چالش‌های اجتماعی و مدیریتی کمک کند و در این مسیر باید عوامل کاهش سرمایه اجتماعی شناسایی و برای رفع آنها تلاش شود.

الوانی همچنین رفتار مدیران و کارکنان را در شکل‌گیری سرمایه اجتماعی مؤثر دانست و افزود: نحوه برخورد مدیران و کارکنان با مردم، دانشجویان و مخاطبان، بخشی از رابطه میان جامعه و سازمان را شکل می‌دهد و رفتار محترمانه و مسئولانه می‌تواند به تقویت این رابطه کمک کند.

وی با تأکید بر ضرورت توجه مدیران به ظرفیت‌های جامعه گفت: جامعه از ظرفیت‌های بالایی برخوردار است و استفاده از این ظرفیت‌ها می‌تواند زمینه افزایش تاب‌آوری و پادشکنندگی سازمان‌ها در شرایط دشوار را فراهم کند.

 

باید بتوانیم سرمایه اجتماعی را زنده و فعال نگه داریم

معاون سیاسی و اجتماعی استاندار اصفهان نیز در این همایش گفت: در شرایط کنونی که سازمان‌ها با بحران‌ها و مسائل پیچیده و ترکیبی مواجه هستند، باید بتوانیم سرمایه اجتماعی را زنده و فعال نگه داریم و با بهره‌گیری از ظرفیت‌های انسانی و اجتماعی، زمینه پویایی و پادشکنندگی نظام اداری را فراهم کنیم.

ایوب درویشی اظهار داشت: سازمان‌های دولتی و نهادهای مختلف، هم از شرایط محیطی تأثیر می‌پذیرند و هم بر محیط پیرامون خود اثر می‌گذارند و از این رو باید بتوانند در شرایط مختلف، اهداف تعیین‌شده را محقق کنند.

وی با اشاره به تأثیر بحران‌ها بر عملکرد سازمان‌ها افزود: هر سازمانی ممکن است در مقاطعی با گرفتاری و بحران مواجه شود و در چنین شرایطی باید دید چگونه می‌توان از ظرفیت‌ها و سرمایه‌هایی که طی سال‌ها در سازمان شکل گرفته است، برای عبور از بحران استفاده کرد.

درویشی سرمایه‌های انسانی و اجتماعی را از مهم‌ترین پشتوانه‌های سازمان‌ها دانست و تصریح کرد: نیروی انسانی که سال‌ها برای آن سرمایه‌گذاری شده، مورد اعتماد قرار گرفته و زمینه مشارکت آن فراهم شده است در شرایط بحرانی باید بتواند نقش خود را ایفا کند.

معاون سیاسی و اجتماعی استاندار اصفهان با تشبیه سرمایه‌های سازمانی به پس‌اندازی برای روز مبادا ادامه داد: سرمایه‌های انسانی و اجتماعی، ذخایری هستند که باید در شرایط بحرانی مورد استفاده قرار گیرند و نباید اجازه داد این ظرفیت‌ها در زمان نیاز بلااستفاده باقی بمانند.

وی با تأکید بر ضرورت حفظ پویایی نظام اداری گفت: در شرایط کنونی، نظام‌های اداری نیازمند تصمیم‌های متفاوت و شجاعانه هستند و باید بتوانیم سرمایه اجتماعی را زنده و فعال نگه داریم.

درویشی در ادامه با اشاره به پیچیده‌تر شدن مسائل سازمانی اظهار داشت: بحران‌ها با تولید مسائل ترکیبی می‌توانند به «وارونگی سازمانی» منجر شوند و با تداوم و بازتولید این چرخه، خفگی سازمانی، سردرگمی و تضعیف ساختارها شکل می‌گیرد.

وی افزود: افزایش چرخه تولید بحران می‌تواند زمینه شکنندگی سازمان‌ها و نارضایتی را فراهم کند، بنابراین رهبران سازمانی باید ظرفیت سازمان‌ها را برای سازگاری، تاب‌آوری و استفاده از فرصت‌های پیش‌رو افزایش دهند.

درویشی بزرگ‌ترین سرمایه هر نهاد را منابع انسانی پویا، متعهد، باانگیزه و خلاق آن دانست و گفت: این سرمایه در مواجهه با بحران‌ها می‌تواند به عنوان یکی از مهم‌ترین پشتوانه‌های سازمان و مؤلفه‌های پادشکنندگی آن عمل کند.

 

اعتماد سازمانی با مشارکت و هم‌افزایی شکل می‌گیرد

وی با تأکید بر نقش اعتماد در پایداری سازمان‌ها گفت: اعتماد سازمانی در طول سال‌ها و از مسیر همدلی و هم‌افزایی میان مخاطبان درون و برون سازمان و همچنین مشارکت آگاهانه جامعه هدف شکل می‌گیرد و باید از این سرمایه در شرایط بحرانی استفاده کرد.

معاون سیاسی و اجتماعی استاندار اصفهان ادامه داد: اگر در طول سال‌ها برای مشارکت اجتماعی و سازمانی سرمایه‌گذاری کرده و اعتماد ایجاد کرده‌ایم، امروز زمان استفاده از این سرمایه‌هاست و نیروهای متعهد و دلسوز سازمانی باید بتوانند در شرایط بحران به کمک سازمان بیایند.

درویشی گفت: ظرفیت‌های انسانی و اجتماعی قابل توجهی در سازمان‌ها و جامعه وجود دارد که می‌تواند در عبور از بحران‌ها مورد استفاده قرار گیرد و رهبران سازمانی باید زمینه به‌کارگیری این ظرفیت‌ها را فراهم کنند.

وی همچنین بر ضرورت استفاده از مباحث علمی و کارشناسی در مدیریت سازمان‌ها تأکید کرد و افزود: مباحث کارشناسی مطرح‌شده در نشست‌های تخصصی باید به عنوان سرمایه‌ای برای سازمان‌ها مورد توجه قرار گیرد و دیدگاه‌های درست و کارشناسی، در حد امکان، در مجموعه‌های اداری به کار گرفته شود.

معاون سیاسی و اجتماعی استاندار اصفهان اظهار داشت: با فعال کردن سرمایه‌های انسانی و اجتماعی، ایجاد زمینه برای مشارکت، تقویت اعتماد و اتخاذ تصمیم‌های مؤثر می‌توان به پویایی بیشتر سازمان‌ها و تقویت پادشکنندگی آنها در برابر بحران‌ها کمک کرد.

تشخیص سلامت سازمانی باید به یک فرایند تخصصی تبدیل شود

استاد دانشگاه علوم و تحقیقات نیز در این همایش گفت: تشخیص سلامت سازمانی نباید اقدامی مقطعی و مبتنی بر برداشت‌های شخصی باشد، بلکه باید به یک فرایند تخصصی و مستمر تبدیل شود تا نقاط ضعف و آسیب‌پذیری‌های سازمان پیش از وقوع بحران شناسایی و برای مدیریت آنها راهکار عملیاتی طراحی شود.

غلامرضا معمارزاده افزود: پادشکنندگی سازمانی به معنای آمادگی برای مواجهه با بحران، کاهش آسیب‌پذیری‌ها و تداوم فعالیت‌هاست و رهبران سازمانی باید پیش از وقوع بحران، نقاط ضعف سازمان را شناسایی و برای آنها چاره‌اندیشی کنند.

وی اظهار داشت: مدیریت بحران نباید تنها به زمان وقوع حادثه محدود شود، بلکه سازمان‌ها باید پیش از شکل‌گیری بحران، اقدامات پیشگیرانه و آمادگی‌های لازم را در دستور کار قرار دهند، چرا که در زمان بحران فرصت کافی برای آزمون و خطا وجود ندارد و تصمیم‌های نادرست می‌تواند آسیب‌های موجود را تشدید کند.

معمارزاده با تأکید بر اهمیت تشخیص صحیح وضعیت سازمان تصریح کرد: اگر شناخت درستی از شرایط موجود نداشته باشیم، ممکن است راهکارهایی را انتخاب کنیم که نه تنها مشکل را برطرف نکند، بلکه آسیب‌های جدیدی نیز ایجاد کند، بنابراین تشخیص درست، پیش‌نیاز تصمیم‌گیری و اقدام مؤثر است.

استاد دانشگاه علوم و تحقیقات استفاده از داده‌های معتبر و شواهد قابل اتکا را از الزامات تشخیص سلامت سازمانی دانست و گفت: مدیران باید پیش از تصمیم‌گیری، اطلاعات موجود را بررسی و اعتبار داده‌ها را ارزیابی کنند و تصمیم‌های مدیریتی نیز مانند یک فرایند علمی باید بر پایه اطلاعات دقیق و قابل اعتماد اتخاذ شود.

وی با اشاره به ضرورت پایش مستمر عملکرد سازمان افزود: ارزیابی سلامت سازمان نباید یک اقدام مقطعی باشد، بلکه باید به صورت مستمر انجام شود تا تغییرات، نقاط ضعف و نشانه‌های بروز مشکل در مراحل اولیه شناسایی شود.

معمارزاده خاطرنشان کرد: مدیران نباید تنها بر برداشت‌های شخصی یا اطلاعات تأییدنشده تکیه کنند، بلکه لازم است تصمیم‌های خود را بر اساس داده‌های معتبر و قابل راستی‌آزمایی اتخاذ کنند.

پادشکنندگی؛ فراتر از مقاومت در برابر بحران

وی کاهش آسیب‌پذیری، حفظ فعالیت‌های حیاتی و تداوم فعالیت را از محورهای مهم پادشکنندگی سازمانی عنوان کرد و گفت: سازمان پادشکننده، سازمانی است که علاوه بر مقاومت در برابر بحران، بتواند از شرایط دشوار برای اصلاح فرایندها، افزایش آمادگی و بهبود عملکرد خود استفاده کند.

این استاد دانشگاه علوم و تحقیقات ادامه داد: برای تقویت پادشکنندگی باید میان تشخیص وضعیت، تحلیل آسیب‌پذیری‌ها، آمادگی پیش از بحران، مدیریت شرایط بحرانی و تداوم فعالیت، ارتباط منطقی ایجاد شود و برای هر یک از این مراحل، برنامه و سازوکار عملیاتی مشخصی وجود داشته باشد.

معمارزاده همچنین بر ضرورت تبدیل ارزیابی سلامت سازمانی به یک فرایند تخصصی تأکید و تصریح کرد: با استفاده از سازوکارهای مختلف ارزیابی و پایش می‌توان مشخص کرد سازمان در چه وضعیتی قرار دارد، چه عواملی موجب آسیب‌پذیری آن شده و برای حفظ و ارتقای مأموریت‌های اصلی چه اقداماتی باید انجام شود.

وی همچنین با تأکید بر نقش رهبران سازمانی در ایجاد آمادگی و پیشگیری از بحران اظهار کرد: هدف مدیریت پادشکننده تنها عبور از بحران نیست، بلکه باید به گونه‌ای عمل کرد که سازمان پس از مواجهه با شرایط دشوار، آسیب‌پذیری کمتری داشته باشد و با آمادگی و توانمندی بیشتری به فعالیت و انجام مأموریت‌های خود ادامه دهد.