بقلم ،انوشیروان مباشرامینی ، روزنامه نگار و فعال سیاسی و اجتماعی

دیگران کاشتند و ما فقط خوردیم

ضرب‌المثل قدیمی می‌گفت: «دگران کاشتند و ما خوردیم / ما بکاریم و دیگران بخورند.» اما واقعیت امروز ایران، تلخ‌تر از آن است که در قالب یک پند قدیمی خلاصه شود. حقیقت این است که دیگران کاشتند، ما خوردیم و آن‌گونه که باید، برای بعد از خود چیزی باقی نگذاشتیم. منظور از «دیگران»، یک دوره سیاسی […]

ضرب‌المثل قدیمی می‌گفت: «دگران کاشتند و ما خوردیم / ما بکاریم و دیگران بخورند.» اما واقعیت امروز ایران، تلخ‌تر از آن است که در قالب یک پند قدیمی خلاصه شود. حقیقت این است که دیگران کاشتند، ما خوردیم و آن‌گونه که باید، برای بعد از خود چیزی باقی نگذاشتیم. منظور از «دیگران»، یک دوره سیاسی یا یک نسل خاص نیست؛ منظور همه کسانی است که در طول قرن‌ها، این سرزمین را ساخته‌اند؛ از طبیعتی که هزاران سال زمان برده تا شکل بگیرد، تا میراثی که نسل‌های پیش از ما، با هر باور و هر دوره‌ای، برای ایران به یادگار گذاشته‌اند. نسل امروز، وارث یکی از غنی‌ترین سرزمین‌های این منطقه بود؛ اما پرسش مهم امروز این نیست که چه چیزی داشتیم؛ پرسش این است که برای آیندگان چه خواهیم گذاشت؟ نگران‌کننده‌ترین بخش ماجرا این نیست که از این سرمایه‌ها استفاده کردیم؛ هر نسلی حق دارد از میراث گذشته بهره ببرد. مسئله از جایی آغاز می‌شود که سهم خود را مصرف می‌کنیم، اما سهم آیندگان را نیز خرج می‌کنیم؛ بی‌آنکه چیزی جایگزین آن شود. برای درک این فاجعه، لازم نیست فقط به آمارها نگاه کنیم؛ کافی است اطرافمان را ببینیم. آبخوان‌هایی که هزاران سال طول کشیده تا شکل بگیرند، در چند دهه با برداشت‌های بی‌رویه تهی شده‌اند. دشت‌های حاصلخیز با فرونشست زمین روبه‌رو هستند و رودخانه‌هایی که روزی زنده بودند، در بسیاری نقاط خشک شده‌اند. ما آب نسل‌های بعد را امروز نوشیدیم. جنگل‌ها نیز حال بهتری ندارند. آتش‌سوزی، قاچاق چوب، ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه و تغییر کاربری، طبیعت را زخمی کرده‌اند. سواحل و مناطق طبیعی که باید میراث نسل‌های بعد باشند، در بسیاری نقاط زیر بار پسماند و بی‌توجهی آسیب دیده‌اند. اما آسیب فقط به خاک و آب و هوا محدود نمی‌شود. بخشی از میراث فرهنگی، آیین‌ها و آداب‌ورسوم ما نیز زیر فشار مشکلات اقتصادی، تغییر سبک زندگی و سیاست‌گذاری‌های نامناسب، آرام‌آرام کمرنگ شده است. نسل آینده ممکن است نه فقط با طبیعتی فرسوده، بلکه با بخشی از هویتی آسیب‌دیده روبه‌رو شود. این‌ها فقط چند نمونه از یک واقعیت بزرگ‌تر است. مسئله فقط آب، جنگل، خاک یا فرهنگ نیست؛ مسئله، نوع نگاه ما به آینده است. سال‌هاست بسیاری از تصمیم‌های بزرگ، برای حل مسئله امروز گرفته می‌شوند؛ حتی اگر هزینه آن را نسل‌های بعد بپردازند. گویی آینده، همیشه آن‌قدر دور است که بتوان نادیده‌اش گرفت. در غارت، دست‌کم می‌دانیم چه کسی برده است؛ اما در سوءمدیریت، همه می‌بازند و در نهایت، هیچ‌کس خود را مسئول نمی‌داند. بزرگ‌ترین خسارت سوءمدیریت، فقط از بین رفتن منابع نیست؛ عادی شدن از بین رفتن آنهاست. وقتی خشک شدن یک رودخانه، فرونشست زمین، نابودی جنگل، انباشت زباله‌ها یا مهاجرت نخبگان دیگر کسی را شگفت‌زده نمی‌کند، یعنی آرام‌آرام به فرسایش سرمایه‌های ملی عادت کرده‌ایم. البته مسئولیت این وضعیت فقط بر دوش جامعه نیست. مردم می‌توانند مطالبه‌گر باشند و در اصلاح رفتارهای روزمره نقش داشته باشند؛ اما تصمیم‌های کلان و حفاظت از سرمایه‌های ملی، مسئولیتی است که بر عهده ساختار حکمرانی قرار دارد. وقتی منافع کوتاه‌مدت بر آینده کشور ترجیح داده شود و پیامد تصمیم‌ها دیده نشود، هر نسل بخشی از سرمایه نسل بعد را مصرف خواهد کرد. کاشتن، فقط درخت کاشتن نیست. گاهی حفظ یک تالاب، جلوگیری از تخریب یک جنگل، تربیت یک معلم، تصویب یک قانون درست یا حتی نگرفتن یک تصمیم اشتباه، نوعی کاشتن است. همان‌گونه که مصرف کردن، فقط خرج کردن پول نیست؛ هر تصمیمی که آینده را کوچک‌تر کند، شکلی از مصرف است. توسعه واقعی زمانی آغاز می‌شود که در هر سیاست، هر بودجه و هر طرح، جای خالی نسل‌های بعد هم دیده شود. آینده چیزی نیست که به ما برسد؛ چیزی است که ما امروز برای آن می‌سازیم. سؤال پایانی، ساده اما سنگین است: اگر امروز یک نوجوان ایرانی از ما بپرسد «شما برای آینده ما چه گذاشتید؟»، پاسخ ما چیست؟ آیا فقط فهرستی از آنچه مصرف کردیم و ویران کردیم را پیش روی او می‌گذاریم، یا نشانه‌ای از آنچه برایش کاشته‌ایم؟ هنوز هم می‌توان کاشت؛ به شرط آنکه بپذیریم آینده، از امروز آغاز می‌شود. #گیرنده_مخاطب_خاص