به بهانهی اجلاس اخیر برخی استانداران و معاونین وزرا و معاونین استانداران تعداداز استان های شمالی کشور در رشت:
علی کریمی پاشاکی ــ روزنامه نگار
برای چندمین بار لازم میدانم از ابتکارات و اقدامات منحصر بفرد دکتر حق شناس ، استاندار پرتلاش گیلان در تقویت روند دیپلماسی اقتصادی توسط ظرفیت ها و پتانسیل های استان های شمالی کشور و بویژه گیلان هم در برگزاری اجلاس استانداران استان های ساحلی دریای خزر و هم در اجلاس اخیر استانداران و برخی مسئولان بلندپایه وزارت خانه های مختلف و استانداردی های استان های نیمه شمالی کشور به میزبانی استان گیلان قدردانی کنم و این حرکت را در راستای بهرهوری از ظرفیت ها و پتانسیل های عظیم موجود در پنج کشور ساحلی دریای خزر، اوراسیا و بخشهای خصوصی و دولتی داخل کشور در زمینه های توسعه ی اقتصادی تجاری ، گردشگری ، حمل و نقل ، فرهنگی ، سیاسی و… میدانم.
موضوع مهمی که تاکنون بشدت مورد غفلت قرار گرفته است و اگر ظرفیت های موجود در زمینه های مختلف در بین همسایگان در حوزه ی دریای خزر و همچنین فعالان اقتصادی و اجتماعی و… داخل کشور و بویژه استان های نیمه شمالی کشور مورد استفاده و بهرهبرداری قرار نگیرد ، قطعاً کشورهای دیگر دنیا با روشهای مختلف در نظر دارند تا از این پتانسیل و ظرفیت ها پنج کشور حوزه ی دریای خزر، اوراسیا و آسیای میانه ، چین و شرق دور و نزدیک و…استفاده نکنند و حتی حاضر شدهاند به کشورهای منطقه ی خزر وعدههای اقتصادی و تجاری بدهند تا آنان از این ظرفیت موجود استفاده ی کیفی نکنند.
و اما اهمیت توسعه ی روابط اقتصادی ، تجاری و… در حوزه ی دریای خزر و مبادی مرزی استان های نیمه شمالی کشور
توسعه تجارت بین پنج کشور حوزه ی دریای خزر و علی الخصوص استانهای ساحلی دریای خزر، کشورهای آسیای مرکزی ، حوزه ی مهم بلوک اقتصادی اوراسیا ، چین و…به عنوان یک ضرورت اساسی بر افزایش همگرایی و بهره برداری از فرصتهای حمل و نقل دریای خزر ، همچنین محور های جادهای و ریلی و هوایی به صورت همه جانبه مورد تاکید است که در این مسیر راهبردهایی می تواند مورد توجه و بهره برداری تمام کشورهای حوزه ی دریای خزر و اوراسیا ، چین ، آسیای میانه قرار گیرد .
دریای خزر به عنوان بزرگترین دریاچه جهان از جنوب به ایران، از شمال به روسیه، از غرب به روسیه و جمهوری آذربایجان و از شرق به جمهوریهای ترکمنستان و قزاقستان محدود میشود. این دریای مهم که کوچکترین دریای خودکفای کره زمین نامیده می شود، بزرگترین پهنه آبی محصور در خشکی است.
طول آن حدود ۱۰۳۰ تا ۱۲۰۰ کیلومتر و عرض آن بین ۱۹۶ تا ۴۳۵ کیلومتر است. سطح دریای خزر در حدود ۲۸ متر پائینتر از سطح دریاهای آزاد است.
دریای خزر در حوزههای مختلف از جمله حمل و نقل و ترانزیت کالاهای مختلف و همچنین محور های مواصلاتی جادهای ، ریلی و هوایی موجود در نزدیکی این پهنه آبی بسیار مهم و استراتژیک ،نقشی محوری در تعاملات اقتصادی، ژئوپلیتیکی و زیستمحیطی و… منطقه ایفا میکند. این پهنه آبی که میان ایران، روسیه، ترکمنستان، قزاقستان و آذربایجان مشترک است و از طریق قزاقستان، ترکمنستان، ایران و روسیه به اقصی نقاط جهان از شرق ، غرب ، شمال و جنوب ارتباط همه جانبه دارد در ضمن بهدلیل ذخایر انرژی، منابع شیلاتی و موقعیت استراتژیک در حوزه ترانزیت و تجارت بینالمللی، همواره مورد توجه کشورهای ساحلی و بازیگران بینالمللی بوده است.
همچنین دریای خزر پس از منطقه خلیج فارس و سیبری سومین منبع انرژی جهان است که بر اساس اعلام سازمان انرژی جهانی مجموع ذخایر تاییدشده نفتخام و گاز طبیعی دریای خزر بالغ بر ۱۰۰ میلیارد بشکه نفت و ۱۲ تریلیون متر مکعب گاز تخمین زده شده؛ ارقامی که به وضوح نشان میدهد دریای خزر افزون بر موقعیت ژئوپلیتیک، به لحاظ ذخایر نفت و گاز اهمیت زیادی برای کشورهای حاشیه دریای خزر و حتی کشورهای فرامنطقهای دارد.
از سویی دیگر بر اساس مطالعات انجام شده در شرکت نفت خزر، ۴۶ ساختار کوچک و بزرگ نفتی در اعماق بین ۵۰۰ تا ۸۰۰ متر با ذخایر بالغ بر ۴۸ میلیارد بشکه نفت و گاز شناسایی شده است.
به اعتقاد کارشناسان مسائل اوراسیا، کشورهای آسیای مرکزی در «کانون بیضی استراتژیک انرژی» که توسط اقتصاددانان و کارشناسان انرژی مطرح میشود، قرار دارند.
این کانون خلیجفارس، بخشهایی از اوراسیا و همچنین آسیای میانه را در برمیگیرد، به همین دلیل زمینه بسیار خوبی برای همکاری میان ایران و کشورهای آسیای مرکزی، اوراسیا ، بریکس ، چین ، روسیه ، اروپای شمالی و شرق دور و نزدیک وجود دارد.
به عبارت دیگر، ایران در یک چهارراه ترانزیت و حمل و نقل جهانی قرار گرفته که از یک سو به شرق دور و از سوی دیگر به کشورهای مستقل مشترکالمنافع (CIS) میرسد؛ همچنین از سوی دیگر به اروپا و آفریقا مسیر دارد که این موقعیت ویژه در نقشه جهان میتواند کشور ایران را از نظر حمل کالا و ترانزیت به یک قدرت جهانی تبدیل کند.
در این رابطه ایران علاوه بر ارتباطات دریایی، از ظرفیت ریلی و جادهای خوبی هم برخوردار است به طوری که از چهار مسیر تعریف شده برای ترانزیت ریلی در جهان، سه مسیر از ایران میگذرد. مسیر اول از طریق اروپای غربی به سمت روسیه، قزاقستان و چین تعریف شد. مسیر دوم از طریق اروپا به ترکیه، ایران، جنوب آسیا، جنوب چین و جنوبشرقی آسیا و مسیر سوم از اروپا به ترکیه، ایران، آسیای مرکزی و چین است. مسیر چهارم نیز از شمال اروپا به روسیه، آسیای مرکزی ایران و خلیجفارس میگذرد.
همچنین ایران به تمام راههای حمل و نقل اعم از دریا، جاده، ریل و آسمان دسترسی دارد.
صاحب نظران معتقدند که اگر کشور به درآمد ترانزیت و حمل و نقل ۵۰ میلیون تن کالا دست پیدا کند، میتواند از درآمدهای نفت بینیاز شود.
اجلاس های استانداران استان های ساحلی خزر و اجلاس اخیر استانداران استانهای نیمه شمالی کشور کمک آن برای توسعه ی مناسبات همه جانبه
صاحب نظران معتقدند کشورهای ساحلی دریای خزر،و آسیای میانه ، چین ، روسیه ، بلوک بزرگ اقتصادی اوراسیا ، بریکس و…و بدنبال آنها استان های ساحلی دریای خزر در داخل و پنج کشور همسایه می توانند از این فرصت برای ارتقای همکاریهای سودمند برای همه کشورهای ساحلی خزر، آسیای میانه ، چین ، ایران ، روسیه ، بلوک اقتصادی اوراسیا و…بهره ببرند؛ وجود ذی قیمت دریای خزر و مبادی مرزی ، محور های مواصلاتی جادهای ، ریلی و هوایی در این دوران قادر است به کانون استراتژیک همکاریهای متنوع و مختلف بین ۵ کشور ساحلی و استان های ساحلی دریای خزر ، کشورهای آسیای میانه ، اوراسیا ، چین ، روسیه و حتی دیگر کشورها بیش از پیش شود .
امروزه نقش و جایگاه دریای خزر به عنوان یک منطقه بیسار مهم و استراتژیک در اقتصاد جهانی بسیار تأثیرگذار و نمایان شده است.
برگزاری منظم اجلاس های فوق الاشاره مختلف اعم از اجلاس سران، مقامات بلندپایه و استانداران استان های ساحلی دریای خزر و… امکان گسترش همکاریهای منطقهای و تدوین رویکردهای مشترک را فراهم تر خواهد ساخت.
آنچه درباره مسائل دریای خزر تاکید باید بشود این است که توافقات، قراردادها و تبادلات و مناسبات حاصله در سطوح مختلف اعم از سران ، وزیران ، استانداران و … هم ادامه داشته باشد و هم پیگیرانه و مسئولانه اجرایی و عملیاتی شود تا بتواند در کاهش مشکلات و توسعه ی پایدار محلی ملی ، منطقه ای و بین المللی نتایج مثبتی ببار آورد و موجب شکوفایی و رونق اقتصادی ،تجاری، فرهنگی ، گردشگری و… گردد.
