سالمندان در بحران‌ها نیازمند برنامه‌ریزی ویژه و حمایت همه‌جانبه هستند

لیدا حسن‌زاده روز یکشنبه در گفت‌وگو با ایرنا در بوشهر اظهار کرد: در هر بحرانی از جنگ و درگیری‌های نظامی گرفته تا زلزله، سیل و سایر حوادث غیرمترقبه، سالمندان از گروه‌هایی هستند که بیش از دیگران در معرض آسیب قرار می‌گیرند و افزایش امید به زندگی و رشد جمعیت سالمندان در جهان، ضرورت توجه به این گروه را در برنامه‌های مدیریت بحران دوچندان کرده است.

وی افزود: سالمندان تنها به دلیل افزایش سن آسیب‌پذیر نیستند، بلکه عواملی مانند بیماری‌های مزمن، محدودیت‌های حرکتی، اختلالات شناختی، مشکلات بینایی و شنوایی، مصرف همزمان چند دارو و وابستگی به مراقبان موجب می‌شود در شرایط بحرانی با خطرات بیشتری مواجه شوند.

نماینده انجمن علمی گفتاردرمانی ایران در حوزه سالمندی ادامه داد: تجربه بحران‌های مختلف در جهان نشان داده است که بسیاری از آسیب‌هایی که سالمندان متحمل می‌شوند، قابل پیشگیری است؛ به شرط آنکه خانواده‌ها، مراقبان و مسئولان از پیش برای چنین شرایطی برنامه‌ریزی کنند.

حسن‌زاده با اشاره به ضرورت قرار گرفتن سالمندان در مرکز برنامه‌ریزی‌های مدیریت بحران گفت: یکی از مهم‌ترین اقدامات، آمادگی پیش از وقوع بحران است و خانواده‌هایی که سالمند در منزل دارند باید برنامه مشخصی برای شرایط اضطراری داشته باشند.

وی تهیه کیف اضطراری اختصاصی برای سالمند را ضروری دانست و افزود: این کیف باید شامل داروهای مورد نیاز حداقل برای یک هفته، نسخه داروها، خلاصه سوابق پزشکی، مدارک شناسایی، شماره تماس اعضای خانواده، آب و مواد غذایی ماندگار، چراغ‌قوه، پاوربانک، عینک، سمعک و باتری اضافه، وسایل بهداشتی و در صورت نیاز تجهیزات کمکی مانند عصا، واکر یا ویلچر باشد.

وی اضافه کرد: خانواده‌ها بهتر است مسیرهای خروج ایمن را از قبل با سالمند تمرین کنند تا در شرایط واقعی، اضطراب و سردرگمی کاهش یابد.

نماینده انجمن علمی گفتاردرمانی ایران در حوزه سالمندی گفت: سالمندان مبتلا به آلزایمر و سایر انواع دمانس از جمله گروه‌هایی هستند که در شرایط بحران آسیب‌پذیری بیشتری دارند، زیرا ممکن است علت وقوع بحران را درک نکنند، مسیر منزل را فراموش کنند، از محیط امن خارج شوند یا نسبت به اطرافیان بی‌اعتماد شوند.

حسن‌زاده افزود: تغییر محیط زندگی می‌تواند علائم رفتاری این افراد مانند بی‌قراری، پرخاشگری و سرگردانی را تشدید کند، بنابراین توصیه می‌شود این سالمندان هرگز تنها نمانند و مراقب ثابت در کنار آنان حضور داشته باشد.

وی بیان کرد: هنگام ارتباط با سالمندان مبتلا به دمانس باید از جملات کوتاه و آرام استفاده کرد و از بحث، سرزنش یا ارائه توضیحات پیچیده پرهیز شود؛ همچنین همراه داشتن کارت شناسایی حاوی نام، بیماری، داروهای مصرفی و شماره تماس خانواده می‌تواند در صورت گم شدن سالمند بسیار کمک‌کننده باشد.

ضرورت توجه به سالمندان کم‌شنوا و کم‌بینا

حسن‌زاده گفت: سالمندان کم‌شنوا ممکن است هشدارهای صوتی را دریافت نکنند یا پیام‌های امدادی را به خوبی متوجه نشوند، بنابراین هنگام صحبت با این افراد باید روبه‌روی آنان قرار گرفت، با سرعت مناسب و صدای واضح صحبت کرد و در صورت نیاز اطلاعات مهم را به صورت نوشتاری در اختیارشان قرار داد.

وی همراه داشتن باتری یا شارژر یدکی سمعک و بررسی سلامت آن را نیز ضروری دانست.

نماینده انجمن علمی گفتاردرمانی ایران در حوزه سالمندی افزود: سالمندان کم‌بینا یا نابینا نیز در محیط‌های شلوغ و آشفته بیش از دیگران در معرض زمین خوردن و آسیب‌های جسمی قرار دارند و مسیرهای خروج باید تا حد امکان عاری از موانع باشد.

وی ادامه داد: هنگام جابه‌جایی، فرد همراه باید اجازه دهد سالمند بازوی او را بگیرد و تمام تغییرات محیط نیز به صورت کلامی و مرحله به مرحله برای وی توضیح داده شود.

برنامه تخلیه اضطراری سالمندان کم‌توان باید از قبل مشخص شود

حسن‌زاده با اشاره به وضعیت سالمندان دارای محدودیت حرکتی گفت: برنامه تخلیه اضطراری باید متناسب با توانایی‌های این افراد طراحی شود و اعضای خانواده نیز بهتر است از قبل نحوه صحیح جابه‌جایی سالمند را آموزش ببینند.

وی افزود: وسایل کمکی مانند ویلچر، واکر و عصا باید همیشه در دسترس باشند و در ساختمان‌های چندطبقه نیز مسیرهای جایگزین برای خروج اضطراری پیش‌بینی شود.

سلامت روان سالمندان در بحران نباید نادیده گرفته شود

نماینده انجمن علمی گفتاردرمانی ایران در حوزه سالمندی با تأکید بر اهمیت سلامت روان سالمندان اظهار کرد: قرار گرفتن در معرض اخبار نگران‌کننده، شنیدن صدای انفجار یا مشاهده صحنه‌های استرس‌زا می‌تواند اضطراب، بی‌خوابی، افسردگی و احساس ناامنی را در سالمندان تشدید کند و حتی موجب بدتر شدن برخی بیماری‌های جسمی و اختلالات شناختی شود.

حسن‌زاده توصیه کرد خانواده‌ها تا حد امکان سالمندان را از اخبار و تصاویر اضطراب‌آور دور نگه دارند و افزود: حفظ برنامه خواب و تغذیه، گفت‌وگو با سالمند و تقویت احساس امنیت و امید می‌تواند در کاهش آثار روانی بحران مؤثر باشد.

وی همچنین بر ضرورت توجه به سالمندانی که به تنهایی زندگی می‌کنند تأکید کرد و گفت: این افراد در شرایط بحران ممکن است دسترسی محدودی به خدمات درمانی، دارو یا حتی مواد غذایی داشته باشند و ایجاد شبکه‌های حمایتی محله‌محور، مشارکت همسایگان و پیگیری مستمر وضعیت آنان می‌تواند از بسیاری از مشکلات پیشگیری کند.

حفظ کرامت سالمندان در شرایط بحران ضروری است

حسن‌زاده حفظ کرامت سالمندان را یکی از مهم‌ترین اصول مراقبت در شرایط بحرانی دانست و اظهار کرد: گاهی خانواده‌ها به دلیل نگرانی، بدون مشورت با سالمند برای او تصمیم می‌گیرند، در حالی که تا زمانی که سالمند توانایی تصمیم‌گیری دارد، باید او را در تصمیمات مربوط به زندگی و مراقبت از خودش مشارکت داد.

وی گفت: احترام، حفظ استقلال و توجه به نیازهای عاطفی سالمندان به اندازه مراقبت‌های جسمی اهمیت دارد و برقراری ارتباط مؤثر، حمایت از سلامت روان، توجه به نیازهای شناختی و ارتباطی و حفظ احساس امنیت آنان، بخش جدایی‌ناپذیر مراقبت در شرایط بحرانی است.

نماینده انجمن علمی گفتاردرمانی ایران در حوزه سالمندی افزود: اگر امروز برای سالمندان برنامه‌ریزی کنیم، نه تنها از جان آنان محافظت کرده‌ایم، بلکه از تجربه، خرد و سرمایه اجتماعی ارزشمند جامعه نیز صیانت کرده‌ایم.

حسن‌زاده یادآور شد: بحران‌ها موقتی هستند، اما آثار نحوه برخورد ما با سالمندان می‌تواند تا سال‌ها باقی بماند؛ سالمندان امروز همان کسانی هستند که سال‌ها برای ساختن خانواده و جامعه تلاش کرده‌اند و اکنون وظیفه ماست با آگاهی، همدلی و برنامه‌ریزی، امنیت، آرامش و کرامت آنان را در دشوارترین شرایط حفظ کنیم.