گیلان؛ ۳۴۰۰ اثر تاریخیِ در حال ساخت!

کارگران، طناب‌های جرثقیل را آرام رها می‌کنند و تابلوی بزرگی روی پایه‌های فلزی می‌نشیند. روی آن نوشته‌اند: «به نخستین موزه پروژه‌های نیمه‌تمام ایران خوش آمدید.» چند گردشگر با تعجب از اتوبوس پیاده می‌شوند. یکی از آن‌ها از راهنما می‌پرسد: «این بنا متعلق به کدام دوره تاریخی است؟» راهنما لبخند می‌زند و می‌گوید: «دوران مدیریت معاصر؛ حدود بیست سال پیش کلنگش را زده‌اند و هنوز در حال ساخت است!»

راستش را بخواهید، شاید وقت آن رسیده باشد که وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی پروژه‌های نیمه‌تمام گیلان را ثبت ملی کند؛ نه برای حفاظت از آن‌ها، بلکه برای فروش بلیت به گردشگران.

اگر این پیشنهاد عجیب به نظر می‌رسد، کافی است نگاهی به آمار پروژه‌های نیمه‌تمام استان بیندازیم. استانی که بنا بر اعلام مسئولان، بیش از ۳۴۰۰ پروژه نیمه‌تمام دارد، دیگر از مرحله پروژه عمرانی عبور کرده و وارد قلمرو میراث فرهنگی شده است. بعضی از این پروژه‌ها آن‌قدر از زمان کلنگ‌زنی‌شان گذشته که اگر گردشگری خارجی از کنارشان عبور کند، احتمالاً تصور می‌کند با بقایای تمدنی ناشناخته روبه‌رو شده است.

* تیپ الف؛ پل‌های معلق میان وعده و واقعیت
پل‌های ورودی فومن و سه‌راه شفت سال‌هاست با صلابت ایستاده‌اند؛ نه به جایی وصل می‌شوند و نه کسی از روی آن‌ها عبور می‌کند. سازه‌هایی که بیشتر از آنکه کارکرد عمرانی داشته باشند، نماد استقامت بتن در برابر تغییر مدیران هستند. کافی است زیر تابلو بنویسیم: «اثر متعلق به دوران وعده‌های عمرانی؛ لطفاً فقط تماشا کنید.»

* تیپ ب؛ بزرگراه‌های باستانی
بزرگراه امامزاده هاشم–خمام–انزلی، راه‌آهن رشت–آستارا و ده‌ها کیلومتر مسیر نیمه‌تمام دیگر، هر کدام فصلی از تاریخ توسعه گیلان هستند. پروژه‌هایی که آن‌قدر دولت‌ها و مدیران مختلف را دیده‌اند که اگر کنارشان تابلو معرفی نصب شود، گردشگر تصور می‌کند در حال بازدید از لایه‌های مختلف تاریخ معاصر کشور است.

* تیپ پ؛ پارک‌های آبی بدون آب
سدهای شفارود و پلرود را باید نخستین «پارک‌های آبیِ بدون آب» جهان دانست. شاهکارهایی که سال هاست با صلابت ایستاده‌اند، اما تنها چیزی که در آن‌ها جریان ندارد، آب است.

* تیپ ت؛ بیمارستان‌های همیشه در انتظار افتتاح
در گیلان چندین بیمارستان نیمه‌تمام وجود دارد که سال‌هاست میان وعده افتتاح و کمبود اعتبار سرگردان مانده‌اند. این بناها آن‌قدر عمر کرده‌اند که بعضی از کارگرانی که عملیات ساختشان را آغاز کردند، امروز بازنشسته شده‌اند؛ اما ساختمان‌ها هنوز منتظرند تا برایشان مراسم کلنگ‌زنیِ جدیدی برگزار شود!

* اقتصاد جدید؛ گردشگری پروژه‌های ناتمام
دیگر نیازی به اعتبارات ملی برای تکمیل این پروژه‌ها نیست؛ کافی است ورودی بگیریم. تور یک‌روزه «بازدید از شاهکارهای نیمه‌تمام گیلان» می‌تواند شامل پل‌های ناتمام، سدهای بدون آب، بیمارستان‌های در انتظار افتتاح، بزرگراه‌های بی‌انتها و راه‌آهنی باشد که هنوز مقصدش را پیدا نکرده است. راهنمای تور هم با افتخار توضیح می‌دهد: «این پروژه در یک دولت کلنگ خورد، در دولت بعد وعده افتتاح گرفت، چند دولت بعد بازدید شد، دوباره اعتبار گرفت و امروز به یکی از قدیمی‌ترین پروژه‌های زنده کشور تبدیل شده است!»

کلام آخر
شاید دیگر وقت آن رسیده باشد که به جای اختصاص بودجه عمرانی، برای این پروژه‌ها راهنمای گردشگری استخدام کنیم. دست‌کم تا وقتی اعتبارشان نمی‌رسد، شاید بتوانند از محل فروش بلیت، بخشی از هزینه‌های خود را تأمین کنند! اگر همین روند ادامه پیدا کند، چند سال دیگر باید این پروژه‌ها را نه در فهرست طرح‌های عمرانی، بلکه در فهرست آثار تاریخی کشور جست‌وجو کنیم؛ ۳۴۰۰ یادگار ارزشمند از مدیریت پروژه‌هایی که هیچ‌گاه فرصت پیر شدن پیدا نکردند، چون در مدیریتِ ایرانی، بعضی پروژه‌ها به دنیا می‌آیند؛ اما هرگز بالغ نمی‌شوند!
#گیرنده_مخاطب_خاص