تك‌نرخی كردن ارز و مهر پايان بر رانت ارزی

وزير اقتصاد از نزديك شدن نرخ ارز نيمایی و نرخ ارز ترجيحی با نرخ بازار آزاد خبر داده است كه در واقع ذيل عنوان يكسان‌سازی نرخ ارز مي‌توان آن را دسته‌بندی كرد. خبري كه بسياري از اقتصاددانان و كارشناسان از آن استقبال كرده و آن را در راستای اتخاذ تصميمات معقول  ارزيابي كردند.
به‌طور كلی يكی از بزرگ‌ترين و جدی‌ترين مشكلات بخش توليد در اقتصاد ايران و همچنين بخش صادرات و واردات كشور و مسائل تجاری اين است كه پول و ارز در ايران چند نرخی است. كشورهای معدودی در جهان هستند كه يك چنين شرايطی را دارند.

در بسياري از مواقع به دليل اينكه ارز در ايران چند نرخی است، مسائلی در بخشنامه‌ها و همچنين در نظام بروکراسی ايران تحت عنوان قاچاق ارز و مواردی مانند آن ايجاد می‌شود كه ريشه همگی آنها ارز چند نرخی است.
به نظرمی‌رسد وقتی ارز تك‌نرخی شود، قاچاق ارز معنا و مفهوم نخواهد داشت، مهم‌تر از آن قاچاق كالا هم مفهوم نخواهد داشت و ديگر شاهد خروج سرمايه‌ها از كشور نخواهيم بود.
از سوی ديگر صف دريافت ارز در مقابل بانك مركزی و صرافی ‌ها برای كالاهای گوناگون ايجاد نشده و تقاضای ارز در ايران واقعی می‌شود.
مزايای يكسان‌سازی نرخ ارز يا تك‌نرخی شدن نرخ ارز يعنی حذف رانت و كاهش مفاسد. اينكه در سنوات گذشته گاهی بانك مركزی ارزهای هنگفت پرداخت می ‌كرد اما كالایی وارد كشور نشده و مفسده‌های فراوانی شكل می‌گرفت ناشی از چند نرخی بودن ارز است .
يعنی فردی كه ارز دولتی دريافت می‌كرد بدون هيچ تلاشی با رانت بزرگی مواجه می‌شد، برای اينكه اين رانت بی‌دليل نصيب برخی افراد و جريانات نشود، دولت ساز و كار وسيعی را طراحی كرد، از سازمان‌های نظارتی مختلف دعوت كرد و نظارت‌ها را بالا برد تا نهايتا كالایی متناسب با ارز تخصيص داده شده وارد كشور شود.
علی‌رغم همه اين تلاش‌ها اما همه شاهد بودند كه آسيب‌ها و مفاسد بسياری متوجه كشور می‌شد و اتلاف منابع بسياری صورت می‌گرفت.
از منظر ديگر، واقعی شدن نرخ ارز يعني يك علامت مهم برای اقتصاد. اينكه فعالان اقتصادی چه كالایی توليد كنند يا نكنند.
نرخ ارز واقعی حتما می ‌تواند منجر به رونق توليد و رشد صادرات و بهبود تجارت شود. اما نبايد از يادمان برود كه همه مشكلات اقتصاد ايران با تك‌نرخی شدن ارز از ميان نخواهد رفت و به سياست‌های تكميلی نيز نياز است. بارها اين سياست تك‌نرخی شدن در اقتصاد ايران اتفاق افتاد.
اما هر زمان كه سياست پولی و سياست بودجه‌ای متناسب با آن تنظيم شد، تك نرخی كردن نرخ ارز اثرات مناسبی گذاشت. اما مانند ۲سال گذشته كه نرخ ارز ناگهان افزايش پيدا كرد اما سياست‌های پولی و بودجه‌ای متناسب با اين رشد تنظيم نشد، نتايج معکوسی ثبت شدند.
در يك كلام بايد اين نكته پذيرفته شود كه تك‌نرخی شدن ارز دو روی يك سكه است.
يك سمت آن می‌تواند جلوی رانت در اقتصاد را بگيرد. اما در سمت ديگر به سياست‌های مناسب نياز است. اگر باقی سياست‌های پولی و بودجه‌ای به درستی تنظيم نشود، ايده تك‌نرخی شدن ارز می‌تواند به ضد خود در قالب افزايش نرخ تورم متجلی شود. هدف دولت هم هرگز اين نبوده و نيست.
لذا نبايد بازار ارز را جدای از باقی سياست‌ها ببينيم؛ بايد با هم اين سياست‌ها ديده شوند تا نتيجه نهایی در راستای بهبود شاخص‌ها و دميدن نسيم رونق و ثبات در اقتصاد ايران باشد.

روزنامه تعادل شماره ۲۸۷۹
پنجشنبه ۱۹ مهر ۱۴۰۳

نشانی کانال تلگرام :
https://t.me/HadiHaghshenas_ir
نشانی‌ پیج  اینستاگرام  :
https://Instagram.com/hadi.haghshenas_news