عوامل بروز و ظهور تراستی ها،بابک زنجانی ها، امیر منصور آریا ها ، چای دبشی ها و… اقتصاد ایران

علی کریمی پاشاکی ــ روزنامه نگار___قبل از انعقاد کلام لازم میدانم یادآوری کنم که فقدان چند عامل مهم و اساسی باعث شکل گیری و بروز فساد سیستماتیک در کشور می شوند که بطور اجمالی عبارتند از:
عدم وجود شفافیت ــ آشفتگی در اقتصاد ــ اقتصاد نفت محور ــ وجود اهرم های قدرت و رانت های ناشی از آن ــ مدیران ناکارآمد و ضعیف و جولان سیاست و سیاست بازان در عرصه اقتصاد و…

و اما تراستی ها، بابک زنجانی ها، امیر منصور آریاها و چای دبشی های اقتصاد ایران

صاحب نظران و آگاهان معتقدند «دلایل واقعی» عقلی علمی و ساختاری بروز و ظهور پدیده ی بابک زنجانی ها، امیر منصور آریا ها، چای دبش ها و…اقتصاد ایران عبارتند از:
۱ـ پایین بودن سطح شفافیت اقتصادی و ساختارهای مؤثر قانونی کشور و همچنین محدودیت های خاص در فرآیند اطلاع رسانی و فعالیت مطبوعات و رسانه‌های گروهی

۲ـ به هم ریختگی اقتصاد ایران در سالهای ماضی و بویژه در برخی دولتها

۳ـ فروش نفت و انحصار آن

۴ـ وجود حامی برای رانت خواری و ویژه خواری بابک زنجانی ها و… اقتصاد ایران

۵ـ مدیران ناکارآمد و ضعیف

۶_غلبه سیاست و ساختارهای سیاسی بر ساختارهای اقتصادی و سیاسی شدن اقتصاد کشور و…

کارشناسان عوامل فوق الاشاره را از عوامل بروز ویژه خواری و رانت خواری اقتصادی قلمداد می کنند و صد البته عوامل دیگری هم در فرآیند بازتولید بابک زنجانی ها ، امیر منصور آریا ها چای دبشی ها و…. اقتصاد ایران نقش دارند که ضرورت دارد نظام، فرآیندهای منطقی برای مبارزه با فساد اقتصادی تدوین و پیگیری جدی نماید.

وقتی که موضوع بابک زنجانی و بدهی های او به صنعت نفت مطرح شد، افکار عمومی سوالی طرح کرد و آن این بود که او کیست و از طرف چه کسی یا کسانی حمایت می شود و این که هر کسی می تواند به وزارت نفت برود و بگوید که من می خواهم نفت بفروشم و مقامات این وزارتخانه هم فورأ، نه یک بشکه بلکه معادل میلیون ها بشکه نفت را به او بدهند تا او بفروشد؟
و یا در موضوع امیر منصور آریا و موضوع چای دبش و گشایش های آنچنانی ال‌سی های بانکی و اعتباری که به یکی از فاجعه های بزرگ سیستم اقتصادی، بانکی و حتی حکمرانی تبدیل شد.
در نگاه اول هیچ جواب شفافی برای این سوال افکار عمومی نمی شود پیدا کرد، اما یک موضوع با این سوال طرح شد و آن این بود که بابک زنجانی، پدیده ی اول و آخر اقتصاد ایران نبوده و نخواهد بود که با ‌کمال تأسف نیز چنین شده است!!
اگر روشها، قوانین و ضوابط حاکم بر اصول اقتصاد ایران نوسازی ،اصلاح و بازسازی نشود، این اقتصاد باز هم با پدیده هایی  از نوع بابک زنجانی ها و…روبه رو خواهد شد و تا زمانی که « رانت های ویژه» حل نشود، هر چقدر جلوتر برویم ویژه خواری اقتصادی عمیق تر خواهد شد که با کمال تأسف این پیش بینی در مورد باز تولید بابک زنجانی ها عملاً درست از آب در آمد و فساد خرد و کلان پس از وی گواه این ادعا می باشد.
کافی است برای توضیح این موضوعات به دوره های مختلف و حجم فسادهای کشف شده نگاهی بیندازیم.
در دوره ی ریاست جمهوری زنده یاد آیت ا… هاشمی رفسنجانی، فساد اقتصادی فاضل خداداد و مرتضی رفیقدوست کشف شد.
حجم فساد با آن که در آن دوران 123 میلیارد تومان اعلام شد اما در واقع این گردش پولی بود که آن فساد ایجاد کرده بود و میزان واقعی فساد کمتر از آن و حدود 60 میلیارد تومان بود.
در دوره ی اصلاحات، پدیده ی شهرام جزایری رو شد که میزان فساد به آن حدود 40 میلیارد تومان می رسید.
اما در دوره ی ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد که خود را پاک ترین دولت تاریخ ایران می دانست !! با جهش عجیبی در فساد اقتصادی و میزان آن روبه رو بودیم. در این دوران اگر ماجرای اختلاس بیمه ایران را کنار بگذاریم، فساد اقتصادی « مه آفرید» یا همان امیر منصور آریا،در نوع خود نشان می داد که عمق فساد تا چه حدی پیشرفت کرده است.
جعل ۳ میلیارد دلار ال سی ـ به ارزش (سه هزار) ۳۰۰۰میلیارد تومان آن هم مرتبط با دو بانک اصلی کشور که پای مدیران عامل آن در میان بود و چندین مورد دیگر که نتایج تحقیقات از عمق فسادهای متنوع در حوزه های مختلف را مشخص تر شده و در آینده نیز مشخص تر خواهد کرد، فساد اقتصادی در ایران را وارد مرحله ی جدید کرد.
همچنین موضوع وجود برخی فساد ها در دوره ریاست جمهوری آقای روحانی و فساد چای دبش با آن وسعت در دوره ریاست جمهوری مرحوم رئیسی، نشان داده است که تا دیرتر نشده بایستی اصلاحات ساختاری در تمام حوزه‌ها و بویژه نظارت های دولتی و عمومی و بویژه در بحث نظارت و عملکرد مطبوعات و رسانه‌های گروهی داشته باشیم و روزنامه نگاران و خبرنگاران و رسانه های گروهی در نگاهبانی عمومی جامعه تقویت کنیم.

رابطه تحریم ها با شدت فساد اقتصادی در کشور

ولی این تنها یک طرف سکه بود، طرف دیگر سکه ،فساد اقتصادی زمانی روی داد که تحریم ها شدید تر شد و در این میان بحث سوء استفاده های اقتصادی هم شکل و هم قالب جدیدی به خود گرفتند. پدیده ی تراستی ها، بابک زنجانی ها ، امیر منصور آریا ها و چای دبشی ها و…اقتصاد ایران را می توان در این قالب تحلیل کرد.
شاید همین پدیده بابک زنجانی های اقتصاد ایران بود که دولت روحانی را بر آن داشت کارگروه جدیدی شکل دهد تا رانت خواران دوره ی تحریم را شناسایی کنند.
حال میزان فساد اقتصادی بابک زنجانی ها ، امیر منصور آریا ها، چای دبشی ها ، بیمه ایران، و…معلوم شده  و معلوم هم شد که مجرم هستند، در ضمن معلوم شده است که مقادیر زیادی از دلار های فروش نفت امثال بابک زنجانی ها و تراستی ها و… به خزانه کشور باز نگشته است اما باز هم با این عده معدود برخورد قانونی و نظارتی لازم صورت نمی‌گیرد!؟!.

علی ایحال، هرچه جلوتر می رویم ابعاد ویژه خواری اقتصادی وسیع تر می شود. این که این فساد ها چگونه به این حد و میزان رسیده، تحلیلی جداگانه ای را می طلبد  ،اما یک نکته، مهم است و آن این که تا زمانی که اقتصاد و مدیریت آن در دست دولت به معنا government باشد و توزیع منابع آن از طریق دولت  و بدون شفافیت و بدون حضور بخش خصوصی توانمند و همچنین قوانین کارآمد و ضد فساد و همچنین با عدم توجه به کارکرد واقعی رسانه‌ها ،مطبوعات و روزنامه‌نگاران شجاع و فاش کننده ی مستند مبانی و مصداق های فساد سازمان یافته صورت گیرد، فساد اقتصادی همچنان وجود خواهد داشت و چشمه آن خشک نخواهد شد.