«نه به پادشاهان»؛ این‌بار پای صندوق رأی

دموکرات‌ها موفق شده‌اند اکثریت کرسی‌های هر دو مجلس کنگره ی آینده را به دست آورند و در ایالت‌هایی مانند تگزاس، کانزاس و کارولینای جنوبی نیز پیروز شوند؛ ایالت‌هایی که برای چندین دهه از پایگاه‌های مهم جمهوری‌خواهان به شمار می‌رفتند. گزارش‌های اولیه از جابه‌جایی دست‌کم هفت کرسی سنا و بیش از دو ده کرسی مجلس نمایندگان به سود دموکرات‌ها حکایت دارند. اگرچه شمارش آرا در برخی رقابت‌ها هنوز ادامه دارد، کسب اکثریت هر دو مجلس قطعی شده است. این نتیجه به معنای انتقال فوری قدرت پارلمانی نیست؛ زیرا اکثریت جدید از آغاز دوره ی بعدی کنگره در ژانویه ی ۲۰۲۷ اختیار اداره ی دو مجلس را در دست خواهد گرفت.

بااین‌حال، اهمیت این انتخابات را نباید صرفاً در شکست یک حزب یا پیروزی حزب دیگر جست‌وجو کرد. مسئله ی مهم‌تر آن است که چگونه مجموعه‌ای از نارضایتی‌های اقتصادی، نگرانی‌های اجتماعی و مخالفت‌های سیاسی توانستند در فرایندی انتخاباتی به نیرویی مؤثر تبدیل شوند و زمینه ی تغییر آرایش قدرت رسمی را فراهم آورند. البته انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا معمولاً برای حزب رئیس‌جمهور دشوار است و بخشی از نتایج را باید در چارچوب همین الگوی شناخته‌شده توضیح داد. اما دامنه ی شکست جمهوری‌خواهان، به‌ویژه در ایالت‌هایی که ترامپ تنها دو سال پیش با اختلاف قابل‌توجهی در آن‌ها پیروز شده بود، پرسش عمیق‌تری را پیش می‌کشد: آیا با تغییر موقت رفتار انتخاباتی شهروندان روبه‌رو هستیم یا با دگرگونی مهم‌تری در نسبت میان قدرت نهادینه‌شده و توان واقعی جامعه؟

یکی از بنیادی‌ترین دستاوردهای فلسفه ی سیاسی اسپینوزا، تغییر زاویه ی نگاه به منشأ قدرت است. در تلقی رایج از سیاست، قدرت غالباً از بالا به پایین فهمیده می‌شود؛ گویی دولت، رئیس‌جمهور یا نهادهای رسمی سرچشمه ی قدرت‌اند و جامعه صرفاً موضوع فرمانروایی آنان است. اسپینوزا این نسبت را به گونه‌ای دیگر صورت‌بندی می‌کند. او در بند هفدهم فصل دوم «رساله ی سیاسی» توضیح می‌دهد که حق فرمانروایی با توان انبوه خلق تعیین می‌شود. در این تلقی، قدرت دولت واقعیتی مستقل از جامعه نیست، بلکه بر مجموعه‌ای از توان‌ها و مناسباتی استوار است که میان انسان‌ها وجود دارد. در همین چارچوب، تمایز میان دو مفهوم «پوتنتیا» و «پوتستاس» اهمیت پیدا می‌کند. پوتنتیا به توان واقعی انسان‌ها برای کنش، اثرگذاری، همکاری و ترکیب نیروها اشاره دارد و پوتستاس به قدرت و اختیار نهادینه‌شده ی فرمانروایی مربوط می‌شود. البته این دو مفهوم را نباید دو نیروی ذاتاً متخاصم دانست. قدرت نهادی می‌تواند صورت سازمان‌یافته ی توان جمعی باشد؛ اما هنگامی که از مناسبات اجتماعی پشتیبان خود فاصله می‌گیرد یا به ابزاری برای محدودکردن همان توان تبدیل می‌شود، زمینه ی تعارض و ناپایداری فراهم می‌آید. در خوانش اسپینوزایی، حکومت هر اندازه نیرومند باشد، نمی‌تواند توان اجتماعی را یک‌بار برای همیشه تصاحب کند؛ زیرا این توان در مناسبات زنده و متغیر جامعه استمرار می‌یابد.

داده‌های مربوط به رفتار رأی‌دهندگان این تغییر را آشکارتر می‌کند. بر اساس نظرسنجی سراسری آسوشیتدپرس از بیش از صد هزار رأی‌دهنده در پنجاه ایالت آمریکا، حدود هفتاد درصد رأی‌دهندگان زیر سی سال به نامزدهای دموکرات مجلس نمایندگان رأی داده‌اند؛ درحالی‌که همین گروه سنی در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۴ تقریباً به‌طور مساوی میان ترامپ و کامالا هریس تقسیم شده بود. در میان رأی‌دهندگان لاتین‌تبار نیز حدود شصت درصد از نامزدهای دموکرات حمایت کرده‌اند. دموکرات‌ها همچنین بخشی از حمایت رأی‌دهندگان سیاه‌پوست، میانه‌رو و گروه‌های کم‌درآمد را که در سال ۲۰۲۴ به سوی جمهوری‌خواهان متمایل شده بودند، بازیافته‌اند. نگرانی از تمرکز قدرت ریاست‌جمهوری نیز در میان رأی‌دهندگان میانه‌رو چشمگیر بوده است.

در انتخابات سوم نوامبر ۲۰۲۶، افزایش هزینه‌های زندگی، تورم، قیمت سوخت و دشواری تأمین نیازهای روزمره از مهم‌ترین نگرانی‌های رأی‌دهندگان بود. سیاست‌های تعرفه‌ای دولت و پیامدهای اقتصادی جنگ با ایران نیز در داوری بخشی از شهروندان درباره ی عملکرد ترامپ نقش داشت. البته همه ی شاخص‌های کلان اقتصاد آمریکا وضعیت نامطلوبی را نشان نمی‌دادند، اما رشد اقتصادی یا بهبود برخی شاخص‌ها الزاماً به معنای بهبود محسوس زندگی همه ی شهروندان نیست.